Metoda FITS

Czym jest metoda FITS?

FITS, czyli Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz, to polska metoda zachowawczego leczenia skolioz opracowana przez Mariannę Białek. Należy do grupy fizjoterapeutycznych ćwiczeń specyficznych dla skoliozy (ang. PSSE), których stosowanie zalecają wytyczne SOSORT – międzynarodowego towarzystwa naukowego zajmującego się ortopedycznym i rehabilitacyjnym leczeniem skolioz.

FITS to coś więcej niż zestaw ćwiczeń korekcyjnych. Program obejmuje edukację dziecka, techniki manualne i pracę z powięzią, a przede wszystkim naukę indywidualnie dobranych wzorców korekcyjnych, które dziecko stopniowo przenosi do codziennego życia.

Badanie przed rozpoczęciem terapii

Terapię poprzedza dokładne badanie. Oceniamy ustawienie kręgosłupa, łopatek i miednicy, ruchomość tułowia, napięcie mięśni oraz sposób, w jaki dziecko stoi, siedzi i chodzi. Jeśli wykonano zdjęcie RTG, uwzględniamy wartość kąta Cobba.

Na tej podstawie określamy typ skrzywienia i dobieramy wzorce korekcyjne. Dwoje dzieci z podobnym kątem skoliozy może potrzebować zupełnie innych ćwiczeń.

Trzy etapy terapii FITS

Etap 1 – zrozumienie własnego ciała

Dziecko może aktywnie uczestniczyć w terapii tylko wtedy, gdy wie, co dzieje się z jego kręgosłupem. Pokazujemy mu postawę przed lustrem i na zdjęciach, tłumaczymy, czym jest skolioza, i ustalamy cele w sposób dostosowany do jego wieku.

Etap 2 – równowaga mięśniowa

Skolioza wiąże się z asymetrią napięć: część mięśni jest nadmiernie napięta, inne są osłabione, a ograniczenia powięziowe utrudniają korekcję. Na tym etapie pracujemy nad:

• rozluźnieniem nadmiernie napiętych grup mięśni,
• usuwaniem ograniczeń mięśniowo-powięziowych technikami manualnymi,
• wzmacnianiem mięśni odpowiedzialnych za prawidłową postawę,
• kontrolą sensomotoryczną i równowagą.

Etap 3 – korekcja trójpłaszczyznowa

Skolioza to deformacja w trzech płaszczyznach – czołowej, strzałkowej i poprzecznej – dlatego korekcja musi obejmować wszystkie trzy. Dziecko uczy się autokorekcji, czyli samodzielnego ustawiania ciała we wzorcu korekcyjnym: najpierw w prostych pozycjach, później podczas siedzenia, chodzenia i sportu. Jako przypomnienie o korekcji wykorzystujemy czasem plastrowanie dynamiczne.

Dlaczego terapia jest „funkcjonalna”?

Kilka godzin ćwiczeń w tygodniu to za mało, jeśli przez resztę czasu dziecko siedzi i porusza się w sposób, który pogłębia asymetrię. Dlatego FITS przenosi korekcję do codziennych czynności.

Rozmawiamy o sposobie siedzenia w szkolnej ławce, ustawieniu biurka, noszeniu plecaka i wyborze sportu. Chodzi o to, by prawidłowy wzorzec stał się nawykiem obecnym przez cały dzień, a nie tylko podczas ćwiczeń.

Dla kogo przeznaczona jest terapia FITS?

Metoda powstała z myślą o skoliozach, ale jej zasady wykorzystujemy również w innych wadach kręgosłupa. Terapię prowadzimy między innymi u dzieci i młodzieży z:

• skoliozą idiopatyczną – dziecięcą i młodzieńczą,
• skoliozami w przebiegu zespołów genetycznych, np. zespołu Marfana,
• chorobą Scheuermanna,
• hiperkifozą piersiową,
• hiperlordozą lędźwiową,
• plecami płaskimi,
• odstającymi łopatkami,
• wadami postawy u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

Przy większych skrzywieniach FITS może uzupełniać leczenie gorsetowe. O wskazaniach do gorsetu lub leczenia operacyjnego decyduje lekarz ortopeda prowadzący dziecko.

Kiedy zacząć terapię?

Najlepiej jak najwcześniej. Szczególnie ważny jest okres szybkiego wzrostu w czasie dojrzewania, bo wtedy skolioza może najszybciej się pogłębiać.

Do konsultacji powinny skłonić:

• asymetria łopatek, barków lub talii,
• pochylanie tułowia na jedną stronę,
• utrwalone garbienie się,
• ograniczenie ruchomości tułowia,
• uwagi lekarza podczas bilansu lub nauczyciela wychowania fizycznego.

Ból pleców nie jest typowym objawem skoliozy idiopatycznej. Jeśli się utrzymuje, dziecko powinien najpierw zbadać lekarz.

Celem wczesnej terapii jest ograniczenie ryzyka pogłębiania się skrzywienia. Dziecko, które wcześnie opanuje autokorekcję, ma więcej czasu, by utrwalić ją przed zakończeniem wzrostu. Jak postępować przy niewielkich skrzywieniach, wyjaśniamy w artykule o skoliozie 15 stopni u dziecka.

Rola rodziców

Na pierwszą wizytę warto zabrać zdjęcie RTG kręgosłupa wykonane w pozycji stojącej (z opisem kąta Cobba), dokumentację z konsultacji ortopedycznych, a jeśli dziecko nosi gorset – także gorset.

W domu rodzice pomagają przede wszystkim w systematyczności. Przypominają o ćwiczeniach, dbają o dobre stanowisko do nauki i wspierają dziecko, gdy motywacja słabnie – a przy skoliozie terapia trwa zwykle aż do zakończenia wzrostu.

FITS w Fizjolandzie

W Fizjolandzie terapię FITS prowadzą certyfikowani terapeuci tej metody. Dzieciom, które potrzebują intensywniejszej pracy, proponujemy także turnusy rehabilitacyjne dla dzieci ze skoliozą.

Naszym celem jest, aby dziecko rozumiało swoje ciało i potrafiło samo zadbać o kręgosłup – również wtedy, gdy regularne wizyty się zakończą.