Skolioza 15 stopni u dziecka - czy potrzebny gorset?

Właśnie wróciłaś z konsultacji ortopedycznej i trzymasz w ręku zdjęcie RTG kręgosłupa dziecka. Ortopeda powiedział, że "to skolioza 15 stopni". Jedni lekarze mówią "obserwujemy", inni "gorset", jeszcze inni "operacja w przyszłości". Co tak naprawdę znaczy ta liczba?

Skala Cobba - co mówi ta liczba

Stopnie skoliozy mierzy się w skali Cobba, która określa kąt skrzywienia bocznego kręgosłupa na zdjęciu RTG. Im większy kąt, tym większego stopnia skolioza.

Klasyfikacja medyczna:

• Do 10 stopni - to jeszcze NIE skolioza, a tzw. asymetria postawy. Wymaga obserwacji
• 10-25 stopni - skolioza łagodna, w tym kluczowy obszar dla aktywnej fizjoterapii
• 25-40 stopni - skolioza umiarkowana, często wymagana ortoza (gorset)
• 40-50 stopni - skolioza duża, rozważana operacja
• Powyżej 50 stopni - skolioza ciężka, leczenie operacyjne

15 stopni mieści się w obszarze skoliozy łagodnej - to znaczy, że masz szansę zatrzymać progresję bez gorsetu, ale wymaga to konsekwentnej, aktywnej fizjoterapii.

Czy potrzebny gorset przy 15 stopniach

Generalnie - nie, jeżeli zostanie wdrożona odpowiednia fizjoterapia. Wskazania do gorsetu w skoliozie idiopatycznej młodzieńczej (AIS):

• Kąt Cobba powyżej 25 stopni
• Progresja skrzywienia (przyrost o 5 stopni i więcej w ciągu 6-12 miesięcy)
• Dziecko w okresie szybkiego wzrostu (przed zakończeniem dojrzewania szkieletu)
• Test Rissera 0-2 (czyli kręgosłup jeszcze się rozwija)

Przy 15 stopniach gorset zazwyczaj NIE jest jeszcze zalecany. ALE - i to jest ważne - należy aktywnie monitorować sytuację i podjąć fizjoterapię, żeby zatrzymać progresję.

Czego nie robić przy 15 stopniach

Niestety, najczęstszym scenariuszem jest "obserwowanie". Ortopeda mówi: "wracajcie za 6 miesięcy". Rodzice czekają. Wracają, a skrzywienie się pogorszyło o 5-10 stopni. Wtedy już potrzebny gorset, często na 22-23 godziny dziennie.

Czego unikaj:

• Pasywnej obserwacji - czekanie aż "samo przejdzie" rzadko się sprawdza
• Symetrycznych ćwiczeń - ćwiczenia na "siatce" lub "rower" nie zatrzymają skoliozy
• Mówienia "nie noście ciężkich plecaków" - to nie ma znaczenia dla skoliozy idiopatycznej
• Ogólnej "gimnastyki korekcyjnej" - bez specjalistycznej metody nie zatrzymuje progresji
• Zaniedbania kontroli RTG - każde 6 miesięcy ocena postępów

FITS - metoda dla skoliozy idiopatycznej

FITS to skrót od Funkcjonalnej Indywidualnej Terapii Skolioz - polska metoda fizjoterapeutyczna stworzona przez prof. Mariannę Białek. To obecnie jedna z najskuteczniejszych metod leczenia zachowawczego skolioz idiopatycznych.

Co wyróżnia FITS:

1. Indywidualne dopasowanie - każda skolioza jest inna, każdy pacjent dostaje własny plan ćwiczeń
2. Trójpłaszczyznowa korekcja - praca nad krzywizną w płaszczyźnie czołowej, strzałkowej i poprzecznej jednocześnie
3. Ćwiczenia funkcjonalne - ćwiczenia powiązane z codziennymi czynnościami
4. Edukacja pacjenta - dziecko (i rodzic) uczą się kontrolować postawy w domu, szkole, podczas zabawy
5. Domowy program ćwiczeń - codziennie 15-30 minut intensywnej autokorekcji

W badaniach klinicznych FITS udowodnił skuteczność w zatrzymywaniu progresji skoliozy łagodnej (10-25 stopni) i nawet w niewielkiej redukcji kąta Cobba przy systematycznym stosowaniu. Więcej o tej metodzie znajdziesz na stronie FITS.

Co rodzic może zrobić już teraz

Jeżeli ortopeda postawił rozpoznanie skoliozy 15 stopni, działaj wczoraj. Konkretnie:

1. Konsultacja z fizjoterapeutą specjalizującym się w skoliozach - nie zwykłym fizjoterapeutą ogólnym, lecz osobą z certyfikatem FITS, Scolio (Schroth) lub innej metody dla skolioz
2. Plan terapii - regularne spotkania, najlepiej 1-2 razy w tygodniu
3. Codzienne ćwiczenia w domu - bez tego efekt będzie znikomy
4. Edukacja w zakresie postawy - jak siedzieć w szkole, jak spać, jak nosić plecak
5. Kontrola RTG co 6 miesięcy - monitorowanie postępów lub progresji
6. Konsultacja ortopedy co 6-12 miesięcy

Aktywność fizyczna a skolioza

Czy dziecko ze skoliozą może uprawiać sport? Tak, a nawet powinno. Aktywność fizyczna wzmacnia mięśnie, poprawia wydolność i ogólnie pomaga w terapii.

Polecane aktywności:

• Pływanie - szczególnie stylem grzbietowym i kraulem (NIE delfin)
• Joga - dla starszych dzieci, pod kierunkiem instruktora znającego się na skoliozach
• Pilates - dobre wsparcie mięśni głębokich
• Wspinaczka - rozciąga i wzmacnia jednocześnie
• Sztuki walki - judo, aikido (z umiarem)

Czego unikać:

• Sportów jednostronnych (tenis, badminton, golf) - choćby niedużo
• Sportów uderzeniowych (rugby, hokej)
• Ćwiczeń z dużym obciążeniem osi kręgosłupa (przysiady ze sztangą)
• Skoków z wysokości, akrobatyki bez kontroli

Jak często kontrolować skoliozę

Skolioza może postępować - i robi to najczęściej w okresie skoku wzrostowego dziecka (11-14 lat u dziewczynek, 13-16 lat u chłopców). Dlatego niezbędne są regularne kontrole:

• RTG kręgosłupa - co 6 miesięcy w okresie wzrostu, co 12 miesięcy poza okresem
• Wizyta u fizjoterapeuty - regularne ćwiczenia 1-2 razy w tygodniu
• Ocena ortopedy - co 6-12 miesięcy
• Fotograficzna dokumentacja postawy - co kilka miesięcy

Turnusy skolioza - intensywna interwencja

Czasem regularna terapia nie wystarczy - albo dziecko mieszka daleko od ośrodka, albo skolioza jest na granicy progresji, albo został założony gorset i dziecko potrzebuje intensywnej pracy. Wtedy warto rozważyć turnus dla dzieci ze skoliozą.

Podczas takiego turnusu (5-10 dni intensywnej terapii) dziecko uczy się:

• Pełnej autokorekcji w płaszczyźnie czołowej i strzałkowej
• Wzorców oddychania trójpłaszczyznowego
• Ćwiczeń funkcjonalnych dostosowanych do typu skoliozy
• Codziennej rutyny domowych ćwiczeń
• Postaw w życiu codziennym - w szkole, w domu, podczas zabawy

Podsumowanie

Skolioza 15 stopni to wczesny etap, w którym mamy realne szanse zatrzymać postęp. Nie wymaga ona zazwyczaj gorsetu, ale wymaga aktywnej, specjalistycznej terapii. Pasywne czekanie to najgorsza strategia - po 6 miesiącach może się okazać, że ma już 25 lub 30 stopni i jest za późno na zachowawczą interwencję.

Działaj wcześnie, znajdź dobrego specjalistę i nie odkładaj decyzji na później. Więcej o skoliozie idiopatycznej i możliwościach leczenia przeczytasz na stronie skoliozy idiopatycznej.