Skolioza idiopatyczna u dzieci

Czym jest skolioza idiopatyczna?

Skolioza to trójpłaszczyznowe skrzywienie kręgosłupa. Kręgosłup wygina się na bok, kręgi obracają się wokół własnej osi, a naturalne krzywizny widoczne z boku ulegają zaburzeniu – w odcinku piersiowym często się spłaszczają.

Określenie „idiopatyczna” oznacza, że mimo badań nie udaje się ustalić przyczyny skrzywienia. To najczęstsza postać skoliozy u dzieci i młodzieży. Rozpoznaje się ją po wykluczeniu innych przyczyn, takich jak wady wrodzone kręgów, choroby nerwowo-mięśniowe czy choroby tkanki łącznej, np. zespół Marfana.

Skoliozy idiopatycznej nie powoduje garbienie się przy biurku ani noszenie ciężkiego plecaka. Skrzywienie nie jest więc winą dziecka ani rodziców.

Rodzaje skoliozy idiopatycznej

Ze względu na wiek, w którym skrzywienie się ujawnia, wyróżnia się trzy postacie:

• Skolioza wczesnodziecięca – pojawia się do 3. roku życia; jest rzadka i wymaga ścisłej obserwacji ortopedycznej.
• Skolioza młodzieńcza – ujawnia się między 4. a 9. rokiem życia; dziecko ma przed sobą wiele lat wzrostu, dlatego krzywiznę kontroluje się szczególnie uważnie.
• Skolioza młodzieżowa – rozpoznawana od 10. roku życia do zakończenia wzrostu; to postać najczęstsza, częściej dotycząca dziewcząt. Opisujemy ją osobno na stronie skolioza idiopatyczna młodzieżowa.

Objawy skoliozy – na co zwrócić uwagę?

Skolioza zwykle nie boli, dlatego łatwo ją przeoczyć. Rodzice często zauważają ją przypadkiem – na plaży, podczas kąpieli albo przy przymierzaniu ubrań. Niepokój powinny wzbudzić:

• jeden bark ustawiony wyżej niż drugi,
• jedna łopatka bardziej wystająca lub wyżej ustawiona,
• nierówne wcięcia talii po obu stronach tułowia,
• wrażenie, że jedno biodro jest wyżej lub bardziej wysunięte,
• przesunięcie tułowia w bok względem miednicy,
• uwypuklenie po jednej stronie pleców przy skłonie w przód, czyli garb żebrowy lub wał lędźwiowy.

Wstępnie pomaga test Adamsa: dziecko powoli pochyla się do przodu ze swobodnie opuszczonymi rękami, a my, patrząc od tyłu, sprawdzamy, czy obie strony pleców są na tej samej wysokości.

Asymetria sylwetki nie zawsze oznacza skoliozę – bywa skutkiem nawyku stania na jednej nodze albo różnicy długości kończyn. Rozstrzyga badanie lekarskie i zdjęcie RTG.

Diagnostyka skoliozy idiopatycznej

Rozpoznanie stawia lekarz ortopeda. Podstawą jest badanie kliniczne oraz zdjęcie RTG całego kręgosłupa wykonane w pozycji stojącej, na którym mierzy się kąt Cobba – miarę wielkości skrzywienia.

O skoliozie mówimy, gdy kąt Cobba wynosi co najmniej 10°, a kręgi wykazują rotację. Mniejsze odchylenia wymagają obserwacji, ale nie są skoliozą w ścisłym znaczeniu.

Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący przebiegu wzrastania i chorób kręgosłupa w rodzinie,
• badanie kliniczne z testem Adamsa i pomiarem rotacji tułowia skoliometrem,
• ocenę ustawienia miednicy i długości kończyn dolnych,
• podstawowe badanie neurologiczne,
• zdjęcie RTG z pomiarem kąta Cobba i oceną dojrzałości kostnej.

Przy nietypowym obrazie, np. silnych bólach lub objawach neurologicznych, lekarz może zlecić rezonans magnetyczny kręgosłupa.

Obserwacja, gorset, operacja – kto decyduje?

Sposób leczenia zależy od wielkości skrzywienia, wieku dziecka i tego, ile wzrostu jeszcze przed nim. Przy niewielkich krzywiznach podstawą są regularne kontrole i fizjoterapia. U rosnącego dziecka z większym skrzywieniem ortopeda może zalecić gorset, a przy bardzo dużych krzywiznach rozważa leczenie operacyjne.

Decyzje o gorsecie i operacji zawsze należą do lekarza, a fizjoterapia uzupełnia leczenie ortopedyczne – także u dzieci noszących gorset. O postępowaniu przy łagodnych skrzywieniach piszemy w artykule Skolioza 15 stopni u dziecka – czy potrzebny gorset?

Rehabilitacja dziecka ze skoliozą

Terapię warto rozpocząć zaraz po rozpoznaniu, najlepiej zanim nadejdzie okres najszybszego wzrostu. Ćwiczenia specyficzne dla skoliozy uczą dziecko aktywnej korekcji w trzech płaszczyznach, a nie tylko „prostowania się”.

Celem rehabilitacji jest:

• ograniczenie ryzyka narastania skrzywienia,
• nauka samodzielnej korekcji postawy w codziennych sytuacjach,
• poprawa symetrii tułowia i ustawienia miednicy,
• wzmocnienie mięśni stabilizujących kręgosłup,
• poprawa ruchomości klatki piersiowej i toru oddechowego.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Terapię poprzedza dokładna ocena: analizujemy zdjęcie RTG, ustawienie tułowia i miednicy, ruchomość kręgosłupa, pracę mięśni oraz sposób oddychania. Pamiętamy, że nie leczymy metodą – lecz dziecko, dlatego ten sam kąt Cobba u dwojga dzieci może oznaczać zupełnie inny program ćwiczeń.

Naszą główną metodą jest FITS – Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz. W zależności od potrzeb uzupełniamy ją:

• powierzchniowym EMG z biofeedbackiem, które pokazuje asymetrię pracy mięśni i pomaga dziecku ją wyrównywać,
• ćwiczeniami opartymi na metodzie PNF,
• kinesiotapingiem wspierającym korekcję.

Dzieciom, które potrzebują silniejszego impulsu korekcyjnego, proponujemy turnusy dla dzieci ze skoliozą – intensywną terapię trwającą 5–10 dni. Współpracujemy z ortopedami prowadzącymi dziecko i dostosowujemy ćwiczenia do ich zaleceń.

Co zabrać na pierwszą wizytę?

Na pierwsze spotkanie warto przygotować:

• zdjęcie RTG kręgosłupa wykonane w pozycji stojącej, najlepiej z opisem i pomiarem kąta Cobba,
• skierowania i wyniki konsultacji ortopedycznych,
• gorset, jeśli dziecko go nosi,
• wygodny strój do badania i ćwiczeń.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko rozumiało swój kręgosłup i umiało o niego dbać samodzielnie – w szkole, przy biurku i na boisku. Dobra terapia to wspólna praca terapeuty, ortopedy, rodziców i samego dziecka.