Elektromiografia (EMG) i Elektrostymulacja

Czym jest powierzchniowa elektromiografia (sEMG)?

Powierzchniowa elektromiografia (sEMG) to nieinwazyjny pomiar aktywności elektrycznej mięśni. Elektrody przykleja się na skórę nad wybranymi mięśniami, a ich praca pojawia się w postaci wykresu na ekranie komputera.

Dzięki temu widzimy, które mięśnie się aktywują, z jaką siłą, jak szybko się męczą i czy dobrze ze sobą współpracują. To cenna wskazówka przy planowaniu terapii – zwłaszcza u dzieci, które nie potrafią opisać, co czują podczas ruchu.

W Fizjolandzie sEMG służy terapii, a nie diagnostyce neurologicznej. Nie zastępuje igłowego badania EMG ani badania przewodnictwa nerwowego, które wykonuje się w pracowni neurofizjologii na zlecenie lekarza.

Trzy formy terapii na jednym stanowisku

• Elektrostymulacja (EMS) – pobudzanie mięśnia impulsami elektrycznymi. Stosujemy ją, gdy dziecko nie potrafi samodzielnie aktywować danego mięśnia, np. po uszkodzeniu nerwu obwodowego lub przy opadaniu stopy.
• Stymulacja wyzwalana sygnałem EMG (ETS) – urządzenie czeka, aż dziecko samo rozpocznie skurcz, i dopiero wtedy wspiera go impulsem. Własny wysiłek dziecka zostaje „dokończony” pełnym ruchem, co ułatwia naukę świadomego aktywowania mięśnia.
• Biofeedback EMG – dziecko obserwuje na ekranie pracę swoich mięśni w czasie rzeczywistym. Im lepiej napina lub rozluźnia właściwy mięsień, tym wyraźniej widzi to na wykresie.

Dlaczego biofeedback sprawdza się u dzieci?

Polecenie „napnij ten mięsień” jest dla dziecka abstrakcyjne. Trudno mu ocenić, czy robi to dobrze, a brak informacji zwrotnej szybko zniechęca.

Z biofeedbackiem każda próba jest od razu widoczna. Dziecko samo zauważa, kiedy mięsień pracuje mocniej, a kiedy odpoczywa, i może poprawiać ruch na bieżąco. Ćwiczenie zamienia się w zadanie przypominające grę, co pomaga utrzymać uwagę i motywację przez całą sesję.

Dla kogo przeznaczona jest terapia?

Elektrostymulację i biofeedback proponujemy po ocenie funkcjonalnej między innymi dzieciom z:

• porażeniem splotu ramiennego,
• opadaniem stopy, np. w przebiegu porażenia nerwu strzałkowego,
• niedowładami nerwów obwodowych po urazach lub operacjach,
• mózgowym porażeniem dziecięcym, w tym z niedowładem połowiczym – do wzmacniania mięśni osłabionych i nauki rozluźniania tych o wzmożonym napięciu,
• dystonią i dyskinezją – biofeedback wspiera naukę kontroli ruchu,
• skoliozą i asymetrią napięć mięśni tułowia – jako uzupełnienie ćwiczeń korekcyjnych.

U dzieci z chorobami nerwowo-mięśniowymi, takimi jak rdzeniowy zanik mięśni (SMA), pomiar sEMG pomaga ocenić, które mięśnie zachowały aktywność. Zakres i intensywność ćwiczeń ustalamy wtedy szczególnie ostrożnie, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym.

Jak wygląda pierwsza wizyta?

Pierwsze spotkanie trwa około dwóch godzin, bo poza pomiarem obejmuje dokładne poznanie dziecka i zaplanowanie terapii. Składają się na nie:

• wywiad – pytamy o dotychczasowe leczenie, wyniki badań i cele ważne dla rodziny,
• badanie fizjoterapeutyczne – ocena napięcia mięśniowego, zakresów ruchu i jakości ruchu,
• pomiar sEMG wybranych grup mięśni – dziecko wykonuje proste ruchy z elektrodami na skórze,
• omówienie wyników z rodzicami,
• ustalenie planu elektrostymulacji lub biofeedbacku.

Rodzice otrzymują wydruk wyników z wykresami. Stanowi on punkt odniesienia przy kolejnych pomiarach.

Kolejne sesje trwają 45 minut. Prowadzimy na nich elektrostymulację lub biofeedback według dobranego programu, pracujemy z konkretnymi mięśniami i zmieniamy ustawienia wraz z postępami dziecka. Efekty oceniamy ponownie co 4–6 tygodni.

Czy to boli?

Pomiar sEMG jest bezbolesny – elektrody tylko przylegają do skóry, nic nie wprowadza się pod nią. To zasadnicza różnica w porównaniu z igłowym EMG stosowanym w diagnostyce neurologicznej.

Elektrostymulacja może być odczuwalna jako mrowienie lub lekkie szczypanie. Natężenie impulsów zwiększamy stopniowo, obserwując reakcje dziecka, tak aby zabieg był dla niego komfortowy. Przed rozpoczęciem stymulacji sprawdzamy w wywiadzie i dokumentacji możliwe przeciwwskazania, np. wszczepione urządzenia elektroniczne czy zmiany skórne w miejscu elektrod.

Więcej o najczęstszych obawach rodziców piszemy w artykule EMG u dziecka – czy warto i czy nie boli.

Rola rodziców

Jeśli dziecko korzysta z elektrostymulacji w domu, już na pierwszej wizycie programujemy urządzenie i uczymy rodziców jego obsługi. Pokazujemy, jak przygotować skórę, gdzie przykleić elektrody i jak długo prowadzić zabieg.

Na pierwszą wizytę warto zabrać dokumentację medyczną, skierowanie (jeśli jest), wyniki wcześniejszych badań, np. RTG, rezonansu magnetycznego czy EEG, oraz wygodne ubranie, które pozwoli łatwo odsłonić okolice badanych mięśni.

EMG i elektrostymulacja w Fizjolandzie

Stanowisko prowadzi u nas terapeuta specjalizujący się w elektrostymulacji. Elektroterapia jest uzupełnieniem innych form pracy – łączymy ją m.in. z metodą FITS przy skoliozach, kinesiology tapingiem oraz intensywną rehabilitacją podczas turnusów dla dzieci z MPD.

Zależy nam, aby każda aktywność mięśnia, którą dziecko wypracuje przy ekranie, przełożyła się na sprawniejsze codzienne czynności.