Mózgowe porażenie dziecięce (MPD)

Czym jest mózgowe porażenie dziecięce?

Mózgowe porażenie dziecięce (MPD) to grupa trwałych, niepostępujących zaburzeń ruchu i postawy, wynikających z uszkodzenia rozwijającego się mózgu. Do uszkodzenia dochodzi w okresie prenatalnym, okołoporodowym lub we wczesnym okresie życia dziecka.

Uszkodzenie mózgu nie postępuje, jednak wraz z rozwojem dziecka zmienia się jego obraz kliniczny oraz potrzeby funkcjonalne. MPD jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej u dzieci.

Poza zaburzeniami ruchowymi mogą współwystępować:

• zaburzenia czucia,
• zaburzenia poznawcze,
• padaczka,
• zaburzenia mowy i komunikacji,
• problemy ze wzrokiem i słuchem,
• trudności z karmieniem i połykaniem.

Każde dziecko z MPD rozwija się indywidualnie, dlatego zakres trudności oraz cele terapii są różne u każdego pacjenta.

Objawy MPD

Objawy zależą od rodzaju i rozległości uszkodzenia mózgu. Najczęściej obserwuje się:

• wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe,
• opóźnienie rozwoju motorycznego,
• trudności z kontrolą głowy i tułowia,
• problemy z obracaniem się, siadaniem, czworakowaniem i chodzeniem,
• zaburzenia równowagi oraz koordynacji,
• nieprawidłowy chód,
• utrzymujące się patologiczne wzorce ruchowe,
• przykurcze i deformacje stawów,
• utrzymującą się wyraźną asymetrię ciała lub ruchu, która nie ustępuje mimo prawidłowo prowadzonej terapii,
• brak oczekiwanych postępów rehabilitacji lub zatrzymanie rozwoju motorycznego mimo systematycznie prowadzonej terapii.

Pojedynczy objaw nie oznacza jeszcze MPD. Rozpoznanie zawsze wymaga całościowej oceny dziecka przez specjalistę.

Diagnostyka MPD

Rozpoznanie mózgowego porażenia dziecięcego stawia neurolog dziecięcy na podstawie całościowej oceny dziecka. Kluczowe znaczenie ma badanie kliniczne, obejmujące ocenę rozwoju, napięcia mięśniowego, odruchów oraz jakości ruchu. Bardzo ważnym elementem diagnostyki jest również rezonans magnetyczny (MRI) mózgu, który pozwala ocenić rodzaj i lokalizację uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Nie istnieje jedno badanie, które samodzielnie potwierdza lub wyklucza MPD. Rozpoznanie opiera się na połączeniu obrazu klinicznego z wynikami badań obrazowych oraz przebiegiem rozwoju dziecka.

Diagnostyka może obejmować:

• szczegółowy wywiad dotyczący ciąży, porodu oraz pierwszych miesięcy życia,
• badanie neurologiczne,
• ocenę osiągania kamieni milowych rozwoju,
• ocenę napięcia mięśniowego i odruchów,
• ocenę jakości spontanicznych ruchów,
• ocenę kontroli posturalnej,
• analizę funkcji kończyn,
• analizę chodu,
• rezonans magnetyczny (MRI) mózgu.

W wybranych przypadkach neurolog może zlecić również EEG, USG przezciemiączkowe, badania genetyczne lub metaboliczne.

Dlaczego nie zawsze można od razu określić rodzaj MPD?

W pierwszym roku życia bardzo często nie można jednoznacznie określić rodzaju MPD. Układ nerwowy intensywnie dojrzewa, a obraz kliniczny dopiero się kształtuje. Dopiero wraz z pojawianiem się kolejnych umiejętności ruchowych uwidaczniają się cechy charakterystyczne dla poszczególnych postaci MPD.

Dlatego współczesna medycyna nie zaleca oczekiwania na pełne rozwinięcie objawów.

Największe znaczenie ma jak najwcześniejsze rozpoczęcie terapii. Dzięki wykorzystaniu neuroplastyczności rozwijającego się mózgu możemy wspierać rozwój prawidłowych wzorców ruchowych i ograniczać utrwalanie patologicznych wzorców motorycznych, zanim doprowadzą do przykurczów, deformacji oraz nieprawidłowych kompensacji.

Im wcześniej rozpocznie się odpowiednio ukierunkowaną rehabilitację, tym większa szansa na osiągnięcie przez dziecko możliwie najwyższego poziomu sprawności.

Kiedy konieczna jest pogłębiona diagnostyka?

MPD jest schorzeniem niepostępującym.

Jeżeli dziecko traci wcześniej nabyte umiejętności, np. przestaje siadać, chodzić lub wykonywać czynności, które wcześniej opanowało, nie jest to typowy przebieg MPD i wymaga pilnej konsultacji z neurologiem dziecięcym.

Również brak oczekiwanych postępów rehabilitacji, utrzymująca się znaczna asymetria lub nasilające się nieprawidłowe wzorce ruchowe powinny skłonić do ponownej oceny dziecka oraz weryfikacji diagnozy i planu leczenia.

Rodzaje MPD

Ze względu na rodzaj zaburzeń ruchowych

• Postać spastyczna – najczęstsza; charakteryzuje się wzmożonym napięciem mięśniowym.
• Postać dyskinetyczna – dominują ruchy mimowolne.
• Postać ataktyczna – dominują zaburzenia równowagi i koordynacji.
• Postać mieszana – współwystępują cechy kilku postaci.

Ze względu na lokalizację zaburzeń

• Hemiplegia – zajęta jedna strona ciała.
• Diplegia – największe trudności dotyczą kończyn dolnych.
• Tetraplegia – zajęte wszystkie kończyny oraz tułów.

Klasyfikacja funkcjonalna GMFCS

GMFCS (Gross Motor Function Classification System) określa poziom funkcjonowania ruchowego dziecka.

Poziom I – dziecko chodzi samodzielnie bez ograniczeń.

Poziom II – chodzi samodzielnie z niewielkimi ograniczeniami.

Poziom III – porusza się z pomocą sprzętu, a na dłuższych dystansach korzysta z wózka.

Poziom IV – samodzielne poruszanie jest znacznie ograniczone.

Poziom V – dziecko wymaga pełnego wsparcia podczas przemieszczania się.

Rehabilitacja dziecka z MPD

Rehabilitację należy rozpocząć jak najwcześniej.

Jej celem jest:

• rozwój prawidłowych wzorców ruchowych,
• zwiększenie samodzielności,
• zapobieganie przykurczom i deformacjom,
• poprawa funkcji motorycznych,
• poprawa jakości życia dziecka i jego rodziny.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

W Fizjolandzie wierzymy, że nie leczymy metodą – lecz dziecko.

Każdy pacjent rozpoczyna terapię od szczegółowej oceny funkcjonalnej. Analizujemy jakość ruchu, kontrolę posturalną, napięcie mięśniowe, możliwości funkcjonalne oraz cele ważne dla dziecka i jego rodziny.

Na tej podstawie dobieramy najbardziej odpowiednie formy terapii. Korzystamy m.in. z:

• metody Vojty,
• NDT-Bobath,
• MEDEK,
• MAES,
• elektrostymulacji funkcjonalnej,
• terapii stóp,
• doboru wkładek i zaopatrzenia ortopedycznego,
• terapii czaszkowo-powięziowej jako elementu wspomagającego,
• intensywnych turnusów rehabilitacyjnych.

Regularnie monitorujemy efekty leczenia i modyfikujemy terapię wraz z rozwojem dziecka. Współpracujemy z neurologami dziecięcymi, ortopedami oraz innymi specjalistami, zapewniając kompleksową opiekę.

Nasz cel

Naszym celem nie jest wyłącznie poprawa jakości ruchu.

Chcemy, aby każde dziecko osiągnęło maksymalny poziom samodzielności i mogło jak najpełniej uczestniczyć w życiu rodzinnym, przedszkolnym, szkolnym i społecznym.

Wierzymy, że odpowiednio wcześnie rozpoczęta, systematyczna i indywidualnie zaplanowana rehabilitacja daje dziecku największą szansę na wykorzystanie potencjału rozwijającego się mózgu i osiągnięcie jak najlepszej jakości życia.