Diplegia spastyczna (CP)

Czym jest diplegia spastyczna?

Diplegia spastyczna to jedna z postaci mózgowego porażenia dziecięcego (MPD). Wzmożone napięcie mięśniowe, czyli spastyczność, obejmuje przede wszystkim kończyny dolne – zwłaszcza okolice bioder, kolan i stawów skokowych.

Ręce są zajęte w znacznie mniejszym stopniu niż w tetraplegii. Dziecko zwykle dobrze się nimi posługuje, choć jego ruchy bywają wolniejsze i mniej precyzyjne.

Diplegia występuje najczęściej u wcześniaków. Jej typową przyczyną jest uszkodzenie istoty białej wokół komór mózgu, nazywane leukomalacją okołokomorową (PVL). Najbliżej komór przebiegają włókna nerwowe sterujące ruchami nóg, dlatego to nogi są najbardziej dotknięte.

U wielu dzieci z diplegią rozwój intelektualny przebiega prawidłowo. Częściej niż u rówieśników mogą natomiast występować zaburzenia widzenia, np. zez.

Objawy diplegii spastycznej

Pierwsze sygnały dotyczą zwykle nóg niemowlęcia. Są sztywniejsze, trudniej je rozchylić podczas przewijania, a dziecko trzymane pionowo krzyżuje je, zamiast swobodnie nimi przebierać. Z wiekiem mogą pojawić się:

• opóźnione siadanie, czworakowanie i samodzielne chodzenie,
• trudność z siedzeniem na wyprostowanych nogach i siadanie w pozycji „W”,
• chód na palcach,
• krzyżowanie się nóg podczas chodu, tzw. chód nożycowy,
• chodzenie na ugiętych kolanach skierowanych do środka,
• trudności z utrzymaniem równowagi i częste upadki,
• ograniczona ruchomość w stawach biodrowych i skokowych.

Chód na palcach czy późniejsze siadanie mogą mieć wiele przyczyn i same w sobie nie świadczą o diplegii. O rozpoznaniu decyduje cały obraz rozwoju dziecka.

Diagnostyka diplegii

Rozpoznanie stawia neurolog dziecięcy na podstawie badania neurologicznego, przebiegu rozwoju i badań obrazowych. U wcześniaków pierwszych informacji o stanie mózgu dostarcza zwykle USG przezciemiączkowe wykonywane jeszcze na oddziale neonatologicznym.

W diagnostyce i dalszej opiece wykorzystuje się m.in.:

• rezonans magnetyczny (MRI) mózgu,
• ocenę napięcia mięśniowego i zakresu ruchu w stawach,
• obserwację chodu, często z nagraniem wideo,
• określenie poziomu sprawności ruchowej w skali GMFCS,
• okresowe zdjęcia RTG stawów biodrowych zlecane przez ortopedę.

Jak zmienia się chód dziecka z diplegią?

Wiele dzieci z diplegią uczy się chodzić – samodzielnie albo z pomocą balkonika czy kul. Sposób chodzenia nie jest jednak ustalony raz na zawsze i zmienia się wraz ze wzrostem.

Kości rosną szybciej, niż wydłużają się spastyczne mięśnie. W okresach intensywnego wzrostu przykurcze mogą się więc nasilać, a u części dzieci chód na palcach stopniowo przechodzi w chód na ugiętych kolanach.

Dlatego tak ważna jest regularna kontrola ustawienia stóp, kolan i bioder. W leczeniu spastyczności lekarz może rozważyć np. podanie toksyny botulinowej do wybranych mięśni, zaopatrzenie w ortezy lub zabieg ortopedyczny. Fizjoterapia jest ważnym uzupełnieniem każdej z tych form leczenia.

Rehabilitacja dziecka z diplegią

Terapię najlepiej rozpocząć, zanim dziecko zacznie chodzić. Łatwiej wtedy kształtować prawidłowy podpór i przenoszenie ciężaru ciała, a później – budować na tej podstawie jakość chodu.

Celem rehabilitacji jest:

• zmniejszenie wpływu spastyczności na codzienne funkcjonowanie,
• utrzymanie zakresu ruchu i zapobieganie przykurczom,
• poprawa równowagi i stabilności tułowia,
• chód bezpieczniejszy i mniej męczący,
• kontrola ustawienia bioder, kolan i stóp,
• jak największa samodzielność w domu, przedszkolu i szkole.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Na pierwszej wizycie sprawdzamy, jak dziecko zmienia pozycje, jak stoi i chodzi oraz które grupy mięśni najbardziej ograniczają ruch. Razem z rodzicami wybieramy cel na najbliższe miesiące – może to być samodzielne wstawanie, dłuższy dystans bez balkonika albo wchodzenie po schodach.

W zależności od wieku i potrzeb dziecka łączymy:

• metodę Vojty – aktywizację prawidłowych wzorców postawy i ruchu,
• NDT-Bobath – pracę nad napięciem mięśniowym, postawą i zmianami pozycji,
• MEDEK – trening równowagi i reakcji posturalnych,
• terapię w kombinezonie SpiderSuit – naukę stania i korekcję wzorca chodu,
• elektrostymulację i biofeedback EMG – aktywizację wybranych mięśni nóg.

Dzieciom, które potrzebują intensywniejszej pracy, proponujemy turnusy dla dzieci z MPD. Pozostajemy w kontakcie z neurologiem i ortopedą prowadzącymi dziecko – zwłaszcza gdy w grę wchodzi kontrola bioder, dobór ortez lub leczenie spastyczności.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko z diplegią poruszało się możliwie sprawnie i z jak najmniejszym wysiłkiem, a ruch dawał mu swobodę w zabawie, nauce i kontaktach z rówieśnikami.