Wcześniactwo - rehabilitacja

Dlaczego wcześniak potrzebuje fizjoterapeuty?

Wcześniak to dziecko urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Jego układ nerwowy i mięśnie nie zdążyły w pełni dojrzeć, a dalszy rozwój odbywa się w zupełnie innych warunkach niż w łonie mamy – w inkubatorze, a potem w domu.

Im wcześniej dziecko przyszło na świat, tym większe ryzyko zaburzeń rozwoju ruchowego. Wiele wcześniaków rozwija się jednak prawidłowo, a uważna obserwacja pozwala w porę wesprzeć te dzieci, które tego potrzebują.

Ze względu na tydzień ciąży, w którym nastąpił poród, wyróżnia się:

• skrajne wcześniactwo – przed ukończeniem 28. tygodnia,
• bardzo wczesne wcześniactwo – od 28. do ukończenia 32. tygodnia,
• umiarkowane i późne wcześniactwo – od 32. do ukończenia 37. tygodnia.

Na co zwracamy uwagę u wcześniaka?

Niedojrzały układ nerwowy sprawia, że rozwój wcześniaka często wygląda nieco inaczej niż u dziecka urodzonego w terminie. Najczęściej obserwujemy:

• obniżone napięcie mięśni tułowia, a jednocześnie skłonność do odginania głowy, ściągania barków do tyłu i prężenia się,
• asymetrię ułożeniową i spłaszczenie główki,
• trudności ze ssaniem i koordynacją ssania, połykania i oddychania,
• nadwrażliwość na dotyk, dźwięki i zmiany pozycji,
• wolniejsze osiąganie kolejnych umiejętności ruchowych.

Wiele z tych cech mija wraz z dojrzewaniem dziecka. Jeśli jednak utrzymują się lub nasilają, wymagają oceny – u wcześniaków częściej niż u dzieci donoszonych dochodzi do uszkodzeń mózgu, które mogą prowadzić np. do diplegii spastycznej.

Wiek skorygowany – jak oceniać rozwój wcześniaka?

Rozwój wcześniaka oceniamy według wieku skorygowanego, liczonego od planowanego terminu porodu, a nie od dnia narodzin.

Przykład: dziecko urodzone w 30. tygodniu ciąży przyszło na świat 10 tygodni przed terminem. Gdy skończy 6 miesięcy, jego wiek skorygowany wyniesie niespełna 4 miesiące – i do tego wieku porównujemy jego umiejętności.

Wiek skorygowany stosuje się zwykle do ukończenia 2. roku życia. Porównywanie wcześniaka z donoszonymi rówieśnikami w tym okresie niepotrzebnie niepokoi rodziców.

Opieka specjalistów

Po wypisie wcześniak pozostaje zwykle pod opieką kilku specjalistów: neonatologa lub pediatry, neurologa dziecięcego, okulisty – ze względu na ryzyko retinopatii wcześniaków – oraz specjalisty oceniającego słuch. W razie potrzeby wykonuje się kontrolne USG przezciemiączkowe.

Fizjoterapeuta nie stawia rozpoznania, ale widząc dziecko regularnie, często jako pierwszy zauważa niepokojące sygnały i sugeruje konsultację lekarską.

Kiedy rozpocząć terapię?

Najlepiej jak najszybciej po wyjściu ze szpitala – pierwsza wizyta odbywa się często w pierwszym lub drugim miesiącu po wypisie z oddziału neonatologicznego. U najmniej dojrzałych wcześniaków fizjoterapia zaczyna się nierzadko jeszcze w szpitalu.

Podczas pierwszej wizyty:

• pytamy o przebieg ciąży, porodu i hospitalizacji,
• oceniamy napięcie mięśniowe – czy jest wzmożone, obniżone, symetryczne,
• sprawdzamy odruchy i spontaniczną aktywność ruchową,
• zwracamy uwagę na asymetrię ułożenia,
• oceniamy jakość ruchów ogólnych metodą Prechtla (GMA) – u wcześniaków jest to możliwe już w pierwszych tygodniach życia.

Sygnały, które u każdego niemowlęcia powinny skłonić do wizyty, opisaliśmy w artykule o tym, kiedy zgłosić się z niemowlakiem do fizjoterapeuty.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Terapię wcześniaka prowadzimy łagodnie i w jego tempie, uważnie obserwując sygnały zmęczenia i nadmiaru bodźców. Korzystamy m.in. z:

• NDT-Bobath Baby – pracy nad napięciem i wspierania rozwoju ruchowego,
• metody Vojty – aktywizacji wzorców postawy i ruchu.

Ważną część wizyt stanowi instruktaż dla rodziców. W domu warto:

• kangurować dziecko, czyli tulić je w kontakcie skóra do skóry,
• dawkować bodźce – wcześniak szybko męczy się hałasem, światłem i pośpiechem,
• zmieniać ułożenie dziecka, by zapobiegać asymetrii,
• wprowadzać krótkie, ale częste chwile leżenia na brzuszku, gdy dziecko jest na to gotowe,
• karmić w pozycji pokazanej przez terapeutę.

Wcześniaki często mogą korzystać z bezpłatnego wczesnego wspomagania rozwoju (WWR). Podstawą jest opinia o potrzebie takiego wsparcia, wydana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, a w ramach programu współpracujemy z poradnią ALTER – chętnie wyjaśnimy, jak przejść przez formalności.

Nasz cel

Chcemy, aby wcześniak spokojnie nadrabiał drogę, którą miał przejść jeszcze w brzuchu mamy, a rodzice czuli się pewnie w codziennej opiece nad nim.