Plagiocefalia - spłaszczenie główki niemowlęcia

Czym jest plagiocefalia?

Plagiocefalia to asymetryczne spłaszczenie czaszki niemowlęcia, najczęściej z tyłu głowy, po jednej stronie. Gdy główka spłaszcza się równomiernie z tyłu, mówimy o brachycefalii.

W pierwszych miesiącach życia kości czaszki są miękkie, a główka szybko rośnie. Jeśli dziecko długo leży z głową opartą na tym samym miejscu, nacisk stopniowo zmienia jej kształt. Taką postać nazywa się plagiocefalią ułożeniową i to ona występuje najczęściej.

Czynniki sprzyjające to m.in.:

• kręcz szyi, który ogranicza obracanie głowy,
• asymetria ułożeniowa, czyli preferowanie jednej strony ciała,
• wcześniactwo,
• ciąża mnoga i ograniczona przestrzeń w macicy,
• długie przebywanie w foteliku, leżaczku lub bujaczku,
• mało czasu spędzanego na brzuchu w czasie czuwania.

Plagiocefalia dotyczy kształtu główki, a nie mięśni szyi. Bardzo często jest jednak skutkiem kręczu lub asymetrii ułożeniowej – dlatego w terapii zajmujemy się jednocześnie przyczyną i jej skutkiem.

Objawy plagiocefalii

Kształt główki najlepiej ocenić, patrząc na nią z góry, np. podczas kąpieli, gdy włoski są mokre. Charakterystyczne są:

• spłaszczenie tyłu główki po jednej stronie,
• ucho po stronie spłaszczenia przesunięte do przodu,
• bardziej wysunięte czoło po tej samej stronie,
• główka w kształcie równoległoboku w widoku z góry,
• asymetria twarzy – policzków, oczu lub uszu,
• preferencja patrzenia w jedną stronę.

Niewielka asymetria tuż po porodzie często wyrównuje się sama w ciągu pierwszych tygodni. Uwagi wymaga spłaszczenie, które się utrzymuje lub pogłębia.

Plagiocefalia ułożeniowa a kraniosynostoza

Podobną zmianę kształtu główki może powodować kraniosynostoza, czyli przedwczesne zarośnięcie jednego lub kilku szwów czaszkowych. To zupełnie inny problem: deformacja ma zwykle odmienny kształt, narasta mimo zmiany ułożeń, a leczenie prowadzi neurochirurg dziecięcy. Fizjoterapia nie koryguje kraniosynostozy.

Dlatego przy nietypowym kształcie główki, wyczuwalnym zgrubieniu wzdłuż szwu albo szybko narastającej asymetrii dziecko powinien jak najszybciej obejrzeć lekarz.

Diagnostyka plagiocefalii

Plagiocefalię ułożeniową rozpoznaje się zwykle na podstawie oględzin i pomiarów główki. Najczęściej zauważa ją pediatra podczas bilansu lub sami rodzice. Badania obrazowe są potrzebne głównie wtedy, gdy lekarz podejrzewa kraniosynostozę.

Ocena obejmuje:

• obejrzenie główki z góry, z boku i od tyłu,
• pomiar obwodu i przekątnych czaszki,
• sprawdzenie ruchomości szyi pod kątem kręczu,
• ocenę ułożenia ciała i napięcia mięśniowego,
• w razie wątpliwości – konsultację neurochirurgiczną.

Rehabilitacja dziecka z plagiocefalią

Czas ma tu duże znaczenie. Główka rośnie najszybciej w pierwszych miesiącach życia i właśnie wtedy najłatwiej wpłynąć na jej kształt zmianą ułożeń i aktywnością ruchową. Z każdym miesiącem możliwości korekty się zmniejszają.

Celem rehabilitacji jest:

• leczenie przyczyny – kręczu lub asymetrii ułożeniowej,
• swobodny, symetryczny ruch głowy w obie strony,
• odciążenie spłaszczonej części główki,
• rozwój umiejętności, które skracają czas leżenia na plecach – podporu na brzuchu, obrotów, siadania,
• nauczenie rodziców pielęgnacji wspierającej symetrię.

Przy znacznej, utrzymującej się deformacji lekarz może zaproponować leczenie kaskiem ortopedycznym. Decyzję podejmuje się indywidualnie, po ocenie stopnia asymetrii i wieku dziecka.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Oceniamy nie tylko główkę, ale całe dziecko: zakres ruchów szyi, ułożenie tułowia, napięcie mięśniowe i to, jak niemowlę radzi sobie w leżeniu na brzuchu. Dopiero wtedy wiadomo, co podtrzymuje spłaszczenie i od czego zacząć.

W terapii korzystamy m.in. z:

• strukturalnej integracji czaszki – delikatnej pracy manualnej z tkankami głowy, szyi i karku,
• NDT-Bobath – pracy z postawą całego ciała,
• metody Vojty – aktywizacji ruchowej,
• pozycjonowania i planu zmiany ułożeń w ciągu dnia.

Rodzicom pokazujemy, jak organizować czas na brzuchu, jak zmieniać stronę noszenia i karmienia oraz jak ograniczyć czas spędzany w fotelikach i leżaczkach. Spanie na plecach chroni przed nagłą śmiercią łóżeczkową i nie należy z niego rezygnować – nad kształtem główki pracujemy w czasie czuwania, a w łóżeczku zmieniamy tylko kierunek, w którym zwrócona jest głowa.

Nasz cel

Chcemy, aby główka dziecka rozwijała się możliwie symetrycznie, a niemowlę swobodnie się poruszało i zdobywało kolejne umiejętności bez ograniczeń wynikających z asymetrii.