Diagnostyka Metodą Prechtla (GMA)

Czym jest diagnostyka metodą Prechtla?

Diagnostyka metodą Prechtla, nazywana też GMA (ang. General Movements Assessment), to ocena jakości ruchów spontanicznych noworodka i niemowlęcia. Metodę opracował austriacki neurolog rozwojowy Heinz Prechtl.

Ruchy ogólne (ang. general movements) pojawiają się już w życiu płodowym i utrzymują mniej więcej do 20. tygodnia po terminie porodu. Są płynne, zmienne i angażują całe ciało. Ich jakość dobrze odzwierciedla funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, dlatego nieprawidłowości w ich przebiegu bywają jednym z najwcześniejszych sygnałów zaburzeń rozwoju.

To badanie obserwacyjne. Terapeuta nie dotyka dziecka i nie wywołuje odruchów – analizuje nagranie wideo, na którym maluch porusza się swobodnie. Dla dziecka jest więc bezpieczne i bezstresowe.

Na czym polega badanie?

Dziecko leży na plecach, ubrane w body lub samą pieluszkę, tak aby ruchy rąk, nóg i tułowia były dobrze widoczne. Nagrywamy jego spontaniczną aktywność, a następnie terapeuta szczegółowo analizuje film.

Długość nagrania zależy od wieku. U noworodków i wcześniaków trwa dłużej – nawet do godziny, bo okresy aktywności przeplatają się z odpoczynkiem. U niemowląt w wieku około 3–5 miesięcy wystarcza zwykle od kilku do kilkunastu minut.

Podczas analizy terapeuta zwraca uwagę między innymi na:

• płynność i złożoność ruchów,
• ich zmienność – czy dziecko nie powtarza wciąż tych samych sekwencji,
• udział głowy, tułowia i wszystkich kończyn,
• obecność ruchów typowych dla danego wieku,
• ruchy ubogie, monotonne lub sztywne, w których kończyny i tułów napinają się niemal jednocześnie.

Około 3. miesiąca życia (u wcześniaków – wieku skorygowanego) szczególnie ważne są tzw. ruchy typu fidgety – drobne, krążące ruchy szyi, tułowia i kończyn we wszystkich kierunkach. Ich prawidłowa obecność to uspokajający sygnał, a ich brak wymaga pogłębionej diagnostyki.

Dla których niemowląt?

Ruchy ogólne można oceniać od pierwszych dni życia, a u wcześniaków – jeszcze przed osiągnięciem terminu porodu. Badanie wykonuje się mniej więcej do 20. tygodnia po terminie. Później ruchy spontaniczne stopniowo ustępują miejsca ruchom celowym, takim jak sięganie po zabawkę, a ich ocena traci wartość diagnostyczną.

Badanie polecamy szczególnie:

• wcześniakom urodzonym przed 37. tygodniem ciąży, zwłaszcza przed 32. tygodniem,
• noworodkom z niską masą urodzeniową – poniżej 2500 g,
• dzieciom po encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej (HIE),
• noworodkom, u których w badaniach obrazowych mózgu stwierdzono nieprawidłowości,
• dzieciom po trudnym porodzie, np. zabiegowym lub w położeniu miednicowym,
• dzieciom urodzonym z ciąży powikłanej,
• maluchom, u których rodzice lub lekarz zauważają niepokojące objawy, np. opóźnienie rozwoju ruchowego.

Dlaczego warto badać tak wcześnie?

Ocena ruchów ogólnych należy do najczulszych narzędzi wczesnego wykrywania ryzyka mózgowego porażenia dziecięcego i innych zaburzeń neurorozwojowych. Międzynarodowe zalecenia dotyczące wczesnego rozpoznawania MPD wymieniają ją obok rezonansu magnetycznego i standaryzowanego badania neurologicznego.

Badanie pozwala dostrzec niepokojące sygnały wtedy, gdy klasyczne objawy – nieprawidłowe napięcie mięśniowe czy opóźnienie kolejnych umiejętności – często nie są jeszcze wyraźne. A czas ma znaczenie: mózg niemowlęcia cechuje się dużą neuroplastycznością, więc w pierwszych miesiącach życia terapia ma największy wpływ na kształtujące się wzorce ruchowe.

Co dzieje się po badaniu?

Wynik omawiamy z rodzicami spokojnie i zrozumiałym językiem. Pokazujemy, co widać na nagraniu, i wspólnie ustalamy dalsze kroki.

• Wynik prawidłowy – to dobra wiadomość. Rozwój dziecka nadal obserwuje pediatra podczas rutynowych wizyt.
• Wynik niejednoznaczny – proponujemy ponowne nagranie w kolejnym okresie rozwojowym, zwykle w czasie występowania ruchów typu fidgety.
• Wynik nieprawidłowy – zalecamy konsultację neurologa dziecięcego, a równolegle planujemy wczesną fizjoterapię, np. metodą Vojty lub NDT-Bobath.

Diagnostyka Prechtla nie stawia rozpoznania. Nieprawidłowy obraz ruchów oznacza zwiększone ryzyko, a o diagnozie decyduje lekarz na podstawie badania neurologicznego i innych badań.

Jak przygotować dziecko do badania?

Ruchy spontaniczne najlepiej widać, gdy niemowlę jest spokojne i czuwające. Wizytę warto zaplanować na porę, w której maluch zwykle jest wyspany i najedzony.

Podczas nagrania dziecko nie powinno płakać, ssać smoczka ani bawić się zabawką. Prosimy też rodziców, aby w tym czasie nie zagadywali malucha – kontakt z dorosłym zmienia sposób, w jaki się porusza. Jeśli dziecko zaśnie lub zacznie płakać, robimy przerwę.

Diagnostyka Prechtla w Fizjolandzie

W Fizjolandzie ocenę ruchów ogólnych prowadzi specjalista z certyfikatem w zakresie diagnostyki metodą Prechtla. Wynik analizujemy razem z wywiadem, dokumentacją medyczną i oceną funkcjonalną dziecka.

Jeśli rozwój niemowlęcia budzi wątpliwości, nie warto czekać na kolejny bilans. Sygnały, przy których dobrze zgłosić się wcześniej, opisaliśmy w artykule o tym, kiedy zgłosić się z niemowlęciem do fizjoterapeuty.