Encefalopatia HIE noworodków

Czym jest encefalopatia HIE?

Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna (HIE, ang. hypoxic-ischemic encephalopathy) to uszkodzenie mózgu noworodka spowodowane niedoborem tlenu i zmniejszonym przepływem krwi. Dochodzi do niego przed porodem, w jego trakcie lub krótko po nim.

Noworodki z umiarkowaną lub ciężką postacią HIE są zwykle kwalifikowane do hipotermii terapeutycznej. To kontrolowane obniżenie temperatury ciała, rozpoczynane w pierwszych godzinach życia i prowadzone przez około trzy doby na oddziale intensywnej terapii noworodka. Leczenie to może ograniczyć rozległość uszkodzenia mózgu.

Po wypisie ze szpitala zaczyna się kolejny etap – uważna obserwacja rozwoju i, jeśli to potrzebne, rehabilitacja.

Stopnie HIE i możliwe następstwa

Nasilenie encefalopatii lekarze oceniają w pierwszych godzinach i dniach życia, najczęściej według skali Sarnat. Wyróżnia się postać:

• lekką – u wielu dzieci rozwój przebiega prawidłowo, ale potrzebna jest regularna kontrola neurorozwojowa,
• umiarkowaną – rośnie ryzyko opóźnienia rozwoju, MPD i padaczki, choć część dzieci rozwija się bez trwałych następstw,
• ciężką – ryzyko poważnych następstw neurologicznych jest wysokie.

Do możliwych następstw należy mózgowe porażenie dziecięce – po HIE często w postaci tetraplegii lub w postaci dyskinetycznej. Mogą też wystąpić padaczka, zaburzenia wzroku i słuchu oraz trudności poznawcze.

Stopień HIE nie przesądza jednak o przyszłości konkretnego dziecka. Dlatego tak ważne są obserwacja i regularna ocena w pierwszych latach życia.

Na co zwrócić uwagę po powrocie do domu?

Niepokój powinno wzbudzić, jeśli dziecko:

• jest wyjątkowo wiotkie albo przeciwnie – sztywne i prężące się,
• ma trudności ze ssaniem i połykaniem,
• jest bardzo drażliwe i trudno je uspokoić albo jest nadmiernie senne,
• słabo kontroluje głowę i mało porusza rękami i nogami,
• układa się stale asymetrycznie,
• nie nawiązuje kontaktu wzrokowego w oczekiwanym czasie.

Część z tych objawów może być przejściowa. Ocenę lepiej jednak powierzyć specjaliście, niż czekać, aż dziecko samo „nadrobi”.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja?

Natychmiastowej oceny lekarskiej wymagają epizody, które mogą być napadami padaczkowymi: powtarzające się rytmiczne drgania kończyn, zastyganie z nieruchomym wzrokiem albo nagłe zgięcia tułowia i kończyn występujące seriami, często po przebudzeniu. Warto nagrać taki epizod telefonem i pokazać lekarzowi.

Pilnej konsultacji wymaga również utrata umiejętności, które dziecko wcześniej opanowało.

Diagnostyka i pierwsza wizyta

Rozpoznanie HIE stawia neonatolog na podstawie przebiegu porodu, stanu dziecka po urodzeniu i badań – m.in. gazometrii krwi pępowinowej, EEG, USG przezciemiączkowego i rezonansu magnetycznego mózgu. W dalszej opiece ważną rolę odgrywa neurolog dziecięcy.

Podczas pierwszej wizyty w Fizjolandzie:

• zbieramy wywiad o ciąży, porodzie i pierwszych godzinach życia,
• przeglądamy dokumentację – punktację w skali Apgar, wyniki gazometrii, informacje o hipotermii terapeutycznej i badaniach obrazowych,
• badamy napięcie mięśniowe i odruchy noworodkowe,
• obserwujemy spontaniczną aktywność ruchową dziecka,
• u dzieci do około 20. tygodnia życia wykonujemy ocenę ruchów ogólnych metodą Prechtla (GMA).

Ocena Prechtla pomaga bardzo wcześnie wskazać niemowlęta, które wymagają szczególnie uważnej obserwacji. Nie jest jednak samodzielnym rozpoznaniem – jej wynik zawsze zestawiamy z badaniem neurologicznym i przebiegiem rozwoju.

Rehabilitacja dziecka po HIE

Mózg noworodka jest wyjątkowo plastyczny, dlatego fizjoterapię warto zacząć już w pierwszych tygodniach po wypisie. Wczesna terapia pomaga ograniczyć utrwalanie się nieprawidłowych wzorców ruchowych.

Częstotliwość wizyt zawsze ustalamy indywidualnie. Orientacyjnie plan wygląda tak:

• pierwsze 6 miesięcy – intensywna terapia, zwykle 2–3 razy w tygodniu, i codzienne ćwiczenia w domu,
• od 6. do 12. miesiąca – kontynuacja, z modyfikacją programu zależnie od postępów,
• od 1. do 3. roku życia – najczęściej 1–2 sesje w tygodniu i regularna ocena rozwoju,
• po 3. roku życia – plan zależny od stanu dziecka; jeśli rozpoznano MPD, terapia jest kontynuowana zgodnie z jego potrzebami.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Na podstawie oceny dobieramy metody odpowiednie do wieku i potrzeb dziecka. Korzystamy m.in. z:

• metody Vojty – aktywizującej wrodzone wzorce postawy i ruchu,
• NDT-Bobath Baby – wspierającej regulację napięcia i rozwój ruchowy,
• MEDEK – dynamicznej stymulacji postawy u nieco starszych niemowląt.

Rodzice od początku uczą się, jak podnosić, nosić, karmić i układać dziecko. Czynności powtarzane wiele razy dziennie są ważnym przedłużeniem terapii. Praktyczne wskazówki zebraliśmy też w artykule o tym, kiedy zacząć rehabilitację po HIE.

Jeśli dziecko otrzyma opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, terapia może być prowadzona bezpłatnie w ramach WWR. Współpracujemy w tym zakresie z poradnią ALTER i pomagamy rodzicom w formalnościach.

Nasz cel

Chcemy towarzyszyć rodzinie od pierwszych tygodni i wykorzystać czas, w którym mózg dziecka zmienia się najszybciej – tak, by mogło rozwinąć się na miarę swoich możliwości.