Dystonia i dyskinezja u dzieci

Czym są dystonia i dyskinezja?

Dyskinezja to ogólne określenie nieprawidłowych ruchów mimowolnych, czyli takich, których dziecko nie zamierza wykonać i nie potrafi w pełni powstrzymać. Należą do nich m.in. dystonia, atetoza, pląsawica, drżenia i mioklonie.

Dystonia to jedna z postaci dyskinezji. Polega na mimowolnych, długotrwałych lub powtarzających się skurczach mięśni, które powodują skręcające ruchy i nietypowe ułożenia ciała – np. odgięcie głowy, skręt tułowia czy wykręcenie ręki.

Pozostałe ruchy mimowolne wyglądają inaczej. Atetoza to powolne, wijące ruchy, najczęściej dłoni i palców. Pląsawica to szybkie, nieregularne ruchy, które przenoszą się z jednej części ciała na drugą. Inaczej jest w ataksji – tam ruchy są zamierzone, ale niezgrabne i niedokładne.

U dzieci dystonia i dyskinezja występują najczęściej:

• w dyskinetycznej postaci mózgowego porażenia dziecięcego,
• po ciężkim niedotlenieniu okołoporodowym, które uszkodziło głębokie struktury mózgu, np. w encefalopatii HIE,
• w przebiegu chorób genetycznych i metabolicznych,
• po zapaleniach mózgu i urazach głowy,
• jako działanie niepożądane niektórych leków.

Trudności ruchowe nie przesądzają o możliwościach poznawczych dziecka. U części dzieci z dyskinezją rozwój intelektualny przebiega dobrze, mimo że mowa i komunikacja są mocno utrudnione.

Objawy dystonii i dyskinezji

Charakterystyczne są:

• mimowolne ruchy skręcające, wijące lub szarpane,
• nietypowe, utrzymujące się ułożenia głowy, tułowia, rąk lub stóp,
• zmienne napięcie mięśniowe – raz obniżone, raz wyraźnie wzmożone,
• nasilanie się objawów przy próbie wykonania ruchu, pod wpływem emocji lub zmęczenia,
• wyciszanie się ruchów w czasie snu i odpoczynku,
• trudności z utrzymaniem głowy i stabilnym siedzeniem,
• problemy z mową, jedzeniem i połykaniem.

U niemowląt dystonia może przypominać wzmożone napięcie mięśniowe – dziecko pręży się i odgina, a jego napięcie zmienia się z chwili na chwilę. Nie każdy ruch mimowolny oznacza poważną chorobę, ale jego ocenę zawsze powinien przeprowadzić lekarz.

Diagnostyka dystonii i dyskinezji

Rozpoznanie stawia neurolog dziecięcy. Ruchy mimowolne bywają zmienne i podczas wizyty mogą się nie ujawnić, dlatego bardzo pomocne są nagrania wideo z domu, pokazujące dziecko w różnych sytuacjach.

Diagnostyka może obejmować:

• szczegółowy wywiad i obserwację ruchów,
• badanie neurologiczne,
• rezonans magnetyczny mózgu,
• badania genetyczne i metaboliczne,
• EEG – aby odróżnić ruchy mimowolne od napadów padaczkowych.

Ustalenie przyczyny ma duże znaczenie, bo niektóre postacie dystonii dobrze reagują na leczenie farmakologiczne. Leczenie, w tym ewentualne iniekcje toksyny botulinowej, prowadzi lekarz, a fizjoterapia jest jego ważnym uzupełnieniem.

Rehabilitacja dziecka z dystonią i dyskinezją

Ruchów mimowolnych nie da się po prostu „wyćwiczyć”, ale można nauczyć dziecko lepiej nad nimi panować i ograniczyć ich wpływ na codzienne życie. Stres i pośpiech nasilają objawy, dlatego pracujemy w spokojnym tempie i przyjaznej atmosferze.

Celem rehabilitacji jest:

• stabilna postawa – kontrola głowy i bezpieczne siedzenie,
• świadome rozluźnianie i aktywowanie mięśni,
• lepsza funkcja rąk – sięganie, chwyt, posługiwanie się przedmiotami,
• zapobieganie przykurczom i deformacjom,
• dobór pozycji i pomocy, które ułatwiają jedzenie, zabawę i komunikację,
• jak największa samodzielność.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Dziecko z dyskinezją potrzebuje terapii skrojonej na miarę, zgodnie z zasadą, że nie leczymy metodą – lecz dziecko. Ocenę funkcjonalną zaczynamy od obserwacji: w jakich pozycjach ruchy mimowolne się wyciszają, co je nasila, jak dziecko sięga, siedzi i się porusza. Następnie wspólnie z rodzicami wybieramy cele najważniejsze w codziennym życiu.

Korzystamy m.in. z:

• terapii MAES, ukierunkowanej na kontrolę motoryczną,
• biofeedbacku EMG,
• ZOGA Movement Therapy, w której pracujemy z napięciem powięziowym,
• treningu świadomości ciała.

Biofeedback EMG – dziecko widzi pracę swoich mięśni

Czujniki przyklejone do skóry rejestrują aktywność mięśni, a komputer pokazuje ją na ekranie – często w formie prostej gry. Dziecko widzi, kiedy mięsień się napina, a kiedy rozluźnia, i uczy się świadomie sterować jego pracą. Dla wielu dzieci to atrakcyjna i zrozumiała forma ćwiczeń.

Rodziny, które chcą zintensyfikować terapię, mogą skorzystać z turnusów dla dzieci z porażeniem mózgowym, także w postaci dyskinetycznej. Współpracujemy z neurologami dziecięcymi, a przy trudnościach z jedzeniem i mową zachęcamy do konsultacji z neurologopedą.

Nasz cel

Chcemy, aby ruchy mimowolne jak najmniej przeszkadzały dziecku w codziennym życiu, a ono samo mogło coraz pewniej siedzieć, bawić się, jeść i porozumiewać się z otoczeniem.