Ataksja móżdżkowa u dzieci

Czym jest ataksja móżdżkowa?

Ataksja to zaburzenie koordynacji ruchów. Problem nie polega na osłabieniu mięśni, lecz na tym, że ich praca jest źle zgrana w czasie i sile. Ruchy dziecka są przez to niezgrabne, nieprecyzyjne i chwiejne – trudno mu utrzymać równowagę, trafić ręką do celu czy płynnie zmienić pozycję.

Za płynność i precyzję ruchu odpowiada przede wszystkim móżdżek. Ataksja móżdżkowa pojawia się, gdy móżdżek lub jego połączenia z innymi częściami układu nerwowego zostały uszkodzone albo nie rozwinęły się prawidłowo. W odróżnieniu od dystonii i dyskinezji ruchy są zamierzone, ale niedokładne.

U dzieci przyczyną mogą być m.in.:

• wrodzone wady i niedorozwój móżdżku,
• ataktyczna postać mózgowego porażenia dziecięcego,
• ataksje dziedziczne, np. ataksja Friedreicha,
• zespoły genetyczne, w których zaburzenia równowagi są jednym z objawów, np. zespół Angelmana,
• przebyte zapalenie mózgu lub inne infekcje ośrodkowego układu nerwowego,
• urazy głowy oraz stan po leczeniu guzów tylnego dołu czaszki.

Rodzaje ataksji

• Ataksja ostra – pojawia się nagle, np. po infekcji wirusowej. U wielu dzieci ustępuje w ciągu kilku tygodni, ale zawsze wymaga pilnej diagnostyki.
• Ataksja przewlekła niepostępująca – uszkodzenie się nie pogłębia, a dziecko w miarę rozwoju zdobywa nowe umiejętności, np. przy wadach wrodzonych móżdżku czy MPD.
• Ataksja postępująca – objawy narastają z wiekiem, np. w części chorób genetycznych i metabolicznych.

Objawy ataksji

Obraz ataksji zależy od wieku dziecka i przyczyny. Najczęściej obserwuje się:

• chwiejny chód na szeroko rozstawionych nogach,
• częste potknięcia, upadki i ogólną niezgrabność,
• trudności z utrzymaniem równowagi w siadzie i staniu,
• niecelne sięganie – ręka „przestrzeliwuje” cel albo do niego nie dociera,
• drżenie zamiarowe, czyli nasilające się w miarę zbliżania ręki do celu,
• trudności z szybkimi, naprzemiennymi ruchami,
• mowę niewyraźną, spowolnioną lub skandowaną,
• oczopląs – mimowolne ruchy gałek ocznych.

U niemowląt ataksja często długo pozostaje niewidoczna. Pierwszym sygnałem bywa obniżone napięcie mięśniowe i późniejsze siadanie, a typowe objawy ujawniają się dopiero przy nauce chodzenia. Pewna niezgrabność małego dziecka, które dopiero doskonali ruch, jest naturalna. Uwagi wymagają trudności, które się utrzymują, narastają lub wyraźnie odbiegają od umiejętności rówieśników.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc lekarska?

Natychmiastowej oceny wymaga dziecko, u którego chwiejność pojawiła się nagle – zwłaszcza gdy towarzyszą jej ból głowy, wymioty, senność, zaburzenia świadomości lub widzenia, a także po urazie głowy lub przy podejrzeniu zatrucia. Pilnej konsultacji wymagają również objawy, które stopniowo narastają.

Diagnostyka ataksji

Przyczynę ataksji ustala neurolog dziecięcy. Podstawą jest badanie neurologiczne z próbami koordynacyjnymi, np. dotykaniem palcem nosa, próbą pięta–kolano czy oceną stania ze złączonymi stopami.

Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący ciąży, porodu, rozwoju i przebytych chorób,
• badanie neurologiczne,
• rezonans magnetyczny mózgu,
• badania genetyczne i metaboliczne,
• w zależności od potrzeb – konsultację okulistyczną lub badania elektrofizjologiczne.

Rehabilitacja dziecka z ataksją

Fizjoterapia nie usuwa przyczyny ataksji, ale pomaga dziecku lepiej kontrolować ruch, bezpieczniej się poruszać i radzić sobie w codziennych sytuacjach. W postaciach postępujących pozwala jak najdłużej utrzymać osiągniętą sprawność. Kluczowe jest wielokrotne powtarzanie zadań ruchowych w różnych warunkach – w ten sposób układ nerwowy uczy się nowych strategii.

Celem rehabilitacji jest:

• poprawa równowagi i stabilności postawy,
• większa precyzja ruchów rąk,
• stabilniejszy i bezpieczniejszy chód,
• lepsze czucie ułożenia ciała,
• samodzielność przy jedzeniu, ubieraniu się i zabawie,
• ograniczenie ryzyka upadków.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Ocena funkcjonalna pokazuje nam, w jakich pozycjach dziecko traci stabilność, jak sięga po przedmioty, jak chodzi i które codzienne czynności sprawiają mu największą trudność. Cele ustalamy razem z rodzicami tak, by przekładały się na życie w domu, przedszkolu i szkole.

W terapii korzystamy m.in. z:

• terapii MAES, ukierunkowanej na koordynację i kontrolę motoryczną,
• kombinezonu SpiderSuit, który dzięki elastycznym taśmom wspiera postawę i daje dziecku informację o ułożeniu ciała,
• metody PNF w treningu funkcjonalnym,
• ćwiczeń równowagi i koordynacji,
• ćwiczeń czucia głębokiego, czyli propriocepcji.

Dzieci z ataktyczną postacią MPD mogą też skorzystać z intensywnych turnusów rehabilitacyjnych. Przy trudnościach z mową zachęcamy do równoległej terapii logopedycznej.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko poruszało się pewniej i bezpieczniej, a ruch przestał być przeszkodą w zabawie, nauce i kontaktach z rówieśnikami.