Hipertonia niemowlęca

Czym jest hipertonia niemowlęca?

Hipertonia to wzmożone napięcie mięśniowe. Niemowlę z hipertonią sprawia wrażenie sztywnego – trudno zgiąć mu rączki i nóżki, przy podnoszeniu usztywnia się, a w leżeniu często pręży się i odgina do tyłu.

Noworodek naturalnie układa się w zgięciu, z kończynami przyciągniętymi do tułowia. O hipertonii mówimy wtedy, gdy napięcie jest wyraźnie większe, niż przewiduje wiek dziecka, albo rozkłada się nierówno i ogranicza swobodny ruch.

Podobnie jak obniżone napięcie mięśniowe, hipertonia jest objawem, a nie chorobą. Bywa przejściowa, ale może też być wczesnym sygnałem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Do możliwych przyczyn należą:

• przejściowe zaburzenia napięcia związane z niedojrzałością układu nerwowego, które z czasem się wyrównują,
• niedotlenienie okołoporodowe, np. w przebiegu encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej (HIE),
• powikłania wcześniactwa, np. krwawienia dokomorowe lub uszkodzenia istoty białej mózgu,
• rozwijające się mózgowe porażenie dziecięce, zwłaszcza postać spastyczna,
• rzadziej choroby metaboliczne, genetyczne lub przebyte infekcje ośrodkowego układu nerwowego.

Objawy hipertonii

Wzmożone napięcie najłatwiej zauważyć podczas codziennej pielęgnacji – przewijania, ubierania czy karmienia. Rodzice często mówią, że dziecko jest „spięte” albo „sztywne jak deska”. Niepokój mogą budzić sytuacje, w których niemowlę:

• wygina się w łuk do tyłu i mocno odchyla głowę,
• trzyma piąstki stale zaciśnięte, z kciukiem schowanym w dłoni,
• krzyżuje nóżki „nożycowo” przy podnoszeniu pod pachy,
• przy próbie postawienia sztywno prostuje nóżki i staje na palcach,
• z trudem zmienia pozycję i niechętnie leży na brzuchu,
• stawia opór przy wkładaniu rączek w rękawy lub rozchylaniu nóżek przy przewijaniu,
• jest drażliwe, trudno się uspokaja i niespokojnie śpi,
• pręży się przy piersi lub butelce i ma problemy ze ssaniem.

Napięcie mięśniowe niemowlęcia zmienia się w ciągu dnia – rośnie przy płaczu, głodzie i zmęczeniu. O hipertonii nie świadczy więc pojedyncza obserwacja, lecz obraz, który utrzymuje się w różnych sytuacjach i został oceniony przez specjalistę.

Diagnostyka hipertonii

Przyczynę wzmożonego napięcia ustala lekarz – najczęściej neurolog dziecięcy, do którego kieruje pediatra. W badaniu ocenia napięcie w spoczynku i w ruchu, odruchy, reakcje na zmianę pozycji oraz charakter oporu mięśni: czy narasta przy szybkim ruchu, jak w spastyczności, czy zmienia się zależnie od pozycji i emocji, jak w dystonii.

Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący przebiegu ciąży, porodu i okresu noworodkowego,
• badanie neurologiczne powtarzane w kolejnych miesiącach,
• ocenę rozwoju psychoruchowego w odniesieniu do wieku,
• USG przezciemiączkowe lub rezonans magnetyczny mózgu,
• w wybranych przypadkach badania metaboliczne, genetyczne lub EEG.

Uzupełnieniem badania lekarskiego może być ocena ruchów spontanicznych metodą Prechtla. Polega na analizie nagrania swobodnie poruszającego się niemowlęcia i pomaga ustalić, czy dziecko wymaga szczególnie uważnej obserwacji neurologicznej.

Kiedy zgłosić się do lekarza bez zwłoki?

Pilnej oceny lekarskiej wymaga sytuacja, w której:

• napięcie wyraźnie narasta z tygodnia na tydzień,
• dziecko traci umiejętności, które już opanowało,
• pojawiają się nagłe zrywania, sztywnienie ciała lub rytmiczne drgania, zwłaszcza w seriach albo z utratą kontaktu,
• prężeniu towarzyszą gorączka, nietypowa senność lub przenikliwy płacz,
• trudności z karmieniem powodują słabe przyrosty masy ciała.

Rehabilitacja dziecka z hipertonią

Fizjoterapię warto rozpocząć wcześnie, nie czekając na ostateczne rozpoznanie. Dziecko, któremu napięcie ogranicza ruch, szybko uczy się kompensacji – np. przemieszcza się, prężąc całe ciało – a takie wzorce z czasem się utrwalają. W pierwszych miesiącach życia mózg najłatwiej przyjmuje nowe doświadczenia ruchowe.

Celem rehabilitacji jest:

• regulacja napięcia mięśniowego,
• nauka swobodnych, zróżnicowanych ruchów,
• symetryczne ułożenie ciała i dobra kontrola głowy,
• wspieranie obrotów, podporów i siadania,
• ułatwienie karmienia, ubierania i noszenia,
• zapobieganie ograniczeniom ruchomości w stawach.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Na pierwszej wizycie sprawdzamy, w jakich pozycjach napięcie rośnie, a w jakich dziecko się rozluźnia, jak reaguje na dotyk i zmianę ułożenia oraz co potrafi zrobić samodzielnie. Ta ocena funkcjonalna wyznacza kierunek terapii.

W zależności od potrzeb dziecka korzystamy m.in. z:

• NDT-Bobath,
• metody Vojty,
• MEDEK,
• strukturalnej integracji czaszki jako elementu wspomagającego rozluźnienie.

Dużo uwagi poświęcamy pielęgnacji. Pokazujemy rodzicom, jak podnosić dziecko przez bok, z lekko zaokrąglonymi plecami i barkami skierowanymi do przodu, by nie wywoływać prężenia. Uczymy też układania do karmienia i zabawy oraz przygotowania do przewijania i ubierania.

Pozostajemy w kontakcie z neurologiem i pediatrą prowadzącym dziecko, aby terapia była spójna z leczeniem i dalszą diagnostyką.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko poruszało się swobodniej i z mniejszym wysiłkiem, a codzienne czynności – karmienie, kąpiel czy zabawa – były łatwiejsze dla niego i dla rodziców.