Problemy ze ssaniem i połykaniem u niemowląt

Czym są problemy ze ssaniem i połykaniem?

Ssanie wydaje się prostym odruchem, ale to złożona czynność. Niemowlę musi zgrać ze sobą ssanie, połykanie i oddychanie, a jednocześnie utrzymać stabilne ułożenie głowy i tułowia. Gdy którykolwiek z tych elementów nie działa prawidłowo, karmienie staje się trudne i męczące – dla dziecka i dla rodziców.

Za problemami ze ssaniem mogą stać m.in.:

• niedojrzałość układu nerwowego, szczególnie u wcześniaków,
• obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe – hipotonia albo hipertonia,
• ograniczona ruchomość głowy i szyi, np. przy kręczu szyi,
• napięcia w obrębie żuchwy, twarzy i szyi,
• nieprawidłowa praca języka,
• skrócone wędzidełko języka,
• rozszczep wargi lub podniebienia,
• uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, np. po niedotlenieniu okołoporodowym.

Objawy problemów ze ssaniem

Rodzice najczęściej zauważają, że dziecko:

• ma trudność z uchwyceniem piersi lub smoczka butelki,
• ssie płytko, szybko się męczy i zasypia przy jedzeniu,
• je bardzo długo, a mimo to szybko znów jest głodne,
• krztusi się, kaszle lub ulewa podczas karmienia,
• gubi mleko kącikami ust albo wydaje przy ssaniu klikające dźwięki,
• ustawia buzię asymetrycznie lub chętniej ssie po jednej stronie,
• pręży się, odwraca i płacze przy karmieniu,
• słabo przybiera na wadze.

Pojedyncze zakrztuszenie czy ulewanie zdarza się wielu zdrowym niemowlętom. Uwagi wymagają trudności, które powtarzają się przy większości karmień albo wpływają na przyrost masy ciała. Sygnałem bywa też ból i uszkodzenie brodawek u karmiącej mamy.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja?

Natychmiastowej oceny lekarskiej wymaga sytuacja, w której niemowlę:

• sinieje lub ma przerwy w oddychaniu podczas karmienia,
• bardzo się męczy, poci lub szybko oddycha przy jedzeniu,
• często się krztusi i choruje na infekcje dróg oddechowych,
• przestaje przybierać na wadze lub moczy wyraźnie mniej pieluch.

Częste zachłystywanie się grozi przedostawaniem się pokarmu do dróg oddechowych, co może być przyczyną nawracających zapaleń płuc.

Diagnostyka problemów ze ssaniem

Trudności z karmieniem zawsze powinien ocenić lekarz – pediatra lub neonatolog, który sprawdza przyrosty masy ciała i wyklucza przyczyny chorobowe. W zależności od obrazu dziecko może potrzebować konsultacji neurologa dziecięcego, laryngologa lub gastroenterologa, a także neurologopedy czy doradcy laktacyjnego.

Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący ciąży, porodu i przebiegu karmień,
• obserwację karmienia piersią lub butelką,
• ocenę odruchów oralnych, budowy jamy ustnej i wędzidełka,
• kontrolę przyrostów masy ciała,
• ocenę napięcia mięśniowego i ułożenia ciała,
• przy podejrzeniu zachłystywania – instrumentalne badanie połykania zlecone przez lekarza.

O ewentualnym podcięciu wędzidełka decyduje lekarz po ocenie jego budowy i funkcji. Nie każde krótsze wędzidełko wymaga zabiegu.

Jaką rolę ma fizjoterapia?

Karmienie to praca całego ciała. Dziecko, które ma stabilny tułów, swobodną szyję i rozluźnioną żuchwę, ssie skuteczniej i mniej się męczy. Fizjoterapia nie zastępuje pracy neurologopedy ani doradcy laktacyjnego, ale tworzy warunki, w których ich zalecenia przynoszą lepsze efekty.

Celem terapii jest:

• symetryczne i stabilne ułożenie głowy i tułowia,
• swobodny ruch szyi i żuchwy,
• regulacja napięcia mięśniowego,
• lepsza koordynacja ssania, połykania i oddychania,
• dobór pozycji, w których karmienie jest dla dziecka najłatwiejsze,
• spokojniejsze i krótsze karmienia.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Rozmawiamy z rodzicami o przebiegu karmień i oceniamy całe dziecko: napięcie mięśniowe, ułożenie głowy, ruchomość szyi, żuchwy i obręczy barkowej oraz to, jak niemowlę reaguje na dotyk w okolicy twarzy i ust.

Korzystamy m.in. z:

• strukturalnej integracji czaszki – pracy z tkankami głowy, żuchwy i szyi,
• NDT-Bobath – pracy nad ułożeniem i napięciem całego ciała,
• funkcjonalnej terapii wisceralnej – jako elementu wspomagającego, gdy karmieniu towarzyszą niepokój i prężenie,
• delikatnej mobilizacji szyi i obręczy barkowej.

Rodzicom pokazujemy pozycje do karmienia dopasowane do dziecka i sposoby przygotowania go do posiłku, np. przez wyciszenie i ułożenie w lekkim zgięciu. Problemy ze ssaniem zwykle wymagają wspólnej opieki lekarza, neurologopedy, doradcy laktacyjnego i fizjoterapeuty, dlatego zachęcamy rodziców do takiej współpracy.

Nasz cel

Chcemy, aby karmienie stało się dla dziecka i rodziców spokojnym, bliskim momentem dnia, a nie źródłem stresu, i aby maluch dobrze przybierał na wadze.