Hemiplegia (CP)

Czym jest hemiplegia?

Hemiplegia, nazywana też niedowładem połowiczym, to postać mózgowego porażenia dziecięcego (MPD), w której zaburzenia ruchu dotyczą jednej strony ciała – prawej albo lewej ręki i nogi. Najczęściej ma charakter spastyczny, czyli wiąże się ze wzmożonym napięciem mięśni.

Przyczyną jest jednostronne uszkodzenie mózgu. Uszkodzenie lewej półkuli powoduje trudności po prawej stronie ciała, a uszkodzenie prawej – po lewej. Do takiego uszkodzenia może dojść:

• w wyniku udaru mózgu w okresie płodowym lub okołoporodowym,
• po krwawieniu do mózgu, zwłaszcza u dzieci urodzonych przedwcześnie,
• w przebiegu wad rozwojowych mózgu.

U większości dzieci z hemiplegią ręka jest zajęta bardziej niż noga. Wiele z nich chodzi samodzielnie, a rozwój intelektualny często przebiega prawidłowo – największym wyzwaniem bywa więc sprawność ręki.

Objawy hemiplegii

U niemowlęcia pierwszym sygnałem jest zwykle asymetria. Dziecko znacznie częściej sięga jedną ręką, a druga pozostaje zaciśnięta w piąstkę. Wyraźne preferowanie jednej ręki w pierwszym roku życia nie jest typowe i zawsze wymaga oceny.

Z czasem mogą pojawić się:

• rzadsze używanie ręki po stronie zajętej, także w zabawach oburącz,
• kciuk schowany w dłoni i trudność z otwieraniem ręki,
• zginanie ręki w łokciu i nadgarstku, nasilające się przy wysiłku lub szybkim chodzie,
• asymetryczne raczkowanie albo pomijanie tego etapu,
• stawianie stopy po stronie zajętej na palcach,
• zaburzenia czucia, np. trudność z rozpoznawaniem przedmiotów dotykiem,
• nieco mniejszy obwód lub długość kończyn po stronie zajętej.

Nie każda asymetria u niemowlęcia oznacza hemiplegię. Znacznie częściej jest to asymetria ułożeniowa, która dobrze reaguje na terapię – rozróżnienie wymaga jednak badania i obserwacji rozwoju.

Diagnostyka hemiplegii

Rozpoznanie stawia neurolog dziecięcy. Kluczowe są badanie neurologiczne oraz rezonans magnetyczny mózgu, który pokazuje lokalizację i rozległość uszkodzenia.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić również:

• USG przezciemiączkowe u niemowląt,
• EEG – hemiplegii, zwłaszcza po udarze, może towarzyszyć padaczka,
• badanie okulistyczne, w tym ocenę pola widzenia,
• konsultację ortopedyczną przy przykurczach lub różnicy długości kończyn.

Do opisu sprawności rąk u dzieci z MPD służy klasyfikacja MACS (Manual Ability Classification System). Ma pięć poziomów – od swobodnego posługiwania się przedmiotami po bardzo ograniczone możliwości manipulacji.

Ręka, o której dziecko „zapomina”

Dziecko z hemiplegią szybko uczy się radzić sobie jedną ręką – sprawną ręką wszystko idzie szybciej. Z czasem ręka po stronie zajętej jest używana coraz rzadziej, nawet jeśli jej możliwości są większe, niż widać na co dzień. To zjawisko nazywa się wyuczonym nieużywaniem.

Dlatego w terapii tak dużo uwagi poświęcamy zachęcaniu dziecka do korzystania z obu rąk – w zabawie, przy jedzeniu i ubieraniu się.

U części dzieci stosuje się terapię wymuszonego używania kończyny (CIMT). Polega ona na czasowym ograniczeniu ruchów sprawnej ręki, np. specjalną rękawicą, i intensywnym ćwiczeniu ręki po stronie zajętej. Uzupełnia ją trening dwuręczny, w którym obie ręce uczą się współpracować.

Rehabilitacja dziecka z hemiplegią

Najlepiej rozpocząć ją już w okresie niemowlęcym, gdy asymetria dopiero się zaznacza. Wczesna praca nad podporem na obu rękach i równomiernym obciążaniem obu stron ciała ułatwia dalszy rozwój.

Cele terapii obejmują:

• włączanie ręki po stronie zajętej do codziennych czynności,
• poprawę chwytu, puszczania i manipulacji przedmiotami,
• symetryczne przenoszenie ciężaru ciała w staniu i chodzie,
• korekcję ustawienia stopy i wzorca chodu,
• utrzymanie zakresu ruchu i zapobieganie przykurczom,
• rozwój samodzielności w samoobsłudze.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Ocena funkcjonalna obejmuje obie strony ciała: sprawdzamy, jak dziecko używa ręki po stronie zajętej, jak stoi, chodzi i utrzymuje równowagę. Pytamy też, co sprawia najwięcej kłopotu w domu – zapinanie kurtki, krojenie posiłku czy jazda na rowerze.

Plan terapii może obejmować:

• NDT-Bobath – pracę nad jakością ruchu po obu stronach ciała,
• PNF – trening funkcjonalnych wzorców ruchowych,
• koncepcję Mulligana – przy ograniczonej ruchomości stawów,
• elektrostymulację i biofeedback EMG – aktywizację osłabionych mięśni, np. prostowników nadgarstka,
• kinesiology taping – wsparcie ustawienia ręki lub stopy,
• elementy terapii CIMT, gdy są wskazane.

Rodzicom pokazujemy, jak w codziennych zabawach angażować obie ręce dziecka – to w domu odbywa się najwięcej treningu. Gdy spastyczność utrudnia postępy, sugerujemy konsultację z neurologiem lub ortopedą, a dzieciom potrzebującym intensywnej pracy proponujemy turnus rehabilitacyjny.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko traktowało obie ręce jako swoje narzędzia – samodzielnie się ubierało, jadło i bawiło z rówieśnikami, nie rezygnując z tego, co wymaga dwóch rąk.