Porażenie splotu ramiennego u noworodków

Czym jest porażenie splotu ramiennego?

Splot ramienny to sieć nerwów biegnących od szyjnego odcinka rdzenia kręgowego do barku, ramienia i dłoni. Odpowiada za ruch i czucie całej kończyny górnej.

Okołoporodowe porażenie splotu ramiennego powstaje, gdy nerwy te zostaną naciągnięte lub uszkodzone w czasie porodu. Dochodzi do tego najczęściej przy porodzie utrudnionym, np. przy dystocji barkowej, czyli zaklinowaniu się barku dziecka, u noworodków o dużej masie urodzeniowej lub przy porodzie zabiegowym.

Nasilenie uszkodzenia bywa różne – od niewielkiego naciągnięcia nerwu, po którym funkcja wraca w ciągu kilku tygodni, po rozerwanie włókien nerwowych lub wyrwanie korzeni nerwowych z rdzenia, wymagające leczenia chirurgicznego.

Rodzaje porażenia splotu ramiennego

W zależności od tego, które nerwy zostały uszkodzone, wyróżnia się:

• Porażenie górne (typu Erba) – najczęstsze; dotyczy górnej części splotu i obejmuje głównie mięśnie barku oraz zginacze łokcia. Funkcja dłoni jest zwykle zachowana.
• Porażenie dolne (typu Klumpke) – rzadkie; dotyczy dolnej części splotu i obejmuje przede wszystkim mięśnie przedramienia i dłoni.
• Porażenie całkowite – obejmuje cały splot; ręka jest wiotka, a ruch i czucie są w niej znacznie ograniczone.

Objawy porażenia splotu ramiennego

Objawy są widoczne zwykle od pierwszych dni życia. Rodzice lub personel oddziału noworodkowego zauważają, że:

• jedna rączka zwisa bezwładnie wzdłuż tułowia,
• ramię jest skręcone do wewnątrz, łokieć wyprostowany, a dłoń zwrócona ku tyłowi – to tzw. ułożenie „kelnera czekającego na napiwek”,
• dziecko nie unosi rączki i nie zgina jej w łokciu,
• odruch Moro występuje tylko po jednej stronie,
• w porażeniu dolnym lub całkowitym chwyt jest osłabiony lub nieobecny,
• czasem po tej samej stronie opada powieka i zwęża się źrenica.

Podobnie może wyglądać złamanie obojczyka lub kości ramiennej, przy którym dziecko oszczędza bolącą rączkę. Dlatego każde ograniczenie ruchomości kończyny u noworodka wymaga oceny lekarza.

Diagnostyka

Rozpoznanie stawia lekarz – neonatolog, pediatra lub neurolog dziecięcy. Ocenia, które ruchy są zachowane, i obserwuje, jak szybko wraca funkcja kończyny.

Diagnostyka może obejmować:

• badanie neurologiczne i ocenę ruchów spontanicznych kończyny,
• zdjęcie RTG obojczyka i ramienia w celu wykluczenia złamania,
• badanie przewodnictwa nerwowego i elektromiografię,
• rezonans magnetyczny przy podejrzeniu ciężkiego uszkodzenia,
• USG stawu ramiennego w kontroli rozwoju barku.

Kiedy potrzebna jest konsultacja chirurgiczna?

U wielu dzieci funkcja kończyny wraca samoistnie w pierwszych miesiącach życia. Jeśli jednak powrót ruchu – zwłaszcza zginania łokcia i unoszenia ramienia – jest powolny lub niepełny, lekarz kieruje dziecko do ośrodka zajmującego się chirurgią nerwów obwodowych.

Decyzję o ewentualnej operacji trzeba podjąć we właściwym czasie. Dlatego tak ważne są regularne kontrole i dokładne dokumentowanie postępów, w którym uczestniczy także fizjoterapeuta.

Rehabilitacja dziecka z porażeniem splotu ramiennego

Rehabilitację rozpoczyna się w pierwszych tygodniach życia. Na początku, zgodnie z zaleceniem lekarza, kończynę się oszczędza, a ćwiczenia wprowadza stopniowo i bardzo delikatnie. O innych sygnałach, z którymi warto przyjść z maluchem na konsultację, piszemy w artykule o tym, kiedy zgłosić się z niemowlęciem do fizjoterapeuty.

Celem terapii jest:

• utrzymanie pełnego zakresu ruchu w barku, łokciu, przedramieniu i nadgarstku,
• zapobieganie przykurczom, zwłaszcza w stawie ramiennym,
• pobudzanie każdego pojawiającego się ruchu,
• stymulacja czucia i włączanie rączki do zabawy, tak aby dziecko o niej „nie zapominało”,
• symetryczny rozwój ruchowy całego ciała,
• nauka rodziców bezpiecznej pielęgnacji.

W codziennej opiece ważne są proste zasady: dziecka nie podnosimy za rączki, ubieranie zaczynamy od strony chorej, a rozbieranie od zdrowej. Niemowlęta z porażeniem splotu często układają się asymetrycznie, dlatego dbamy o ułożenie podczas snu, karmienia i zabawy.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Zaczynamy od oceny funkcjonalnej: sprawdzamy, które ruchy dziecko wykonuje samodzielnie, jakie są zakresy w stawach i na ile rączka uczestniczy w zabawie. Ocenę powtarzamy regularnie, aby precyzyjnie śledzić postępy.

W terapii korzystamy m.in. z:

• NDT-Bobath – pracy z całym ciałem dziecka, nie tylko z chorą kończyną,
• MEDEK – aktywizującego kończynę w reakcjach podporowych i równowagi,
• elektrostymulacji i biofeedbacku EMG – u dzieci, u których jest to wskazane,
• kinesiology tapingu wspierającego ustawienie barku i pracę mięśni,
• mobilizacji stawów i ćwiczeń zapobiegających przykurczom.

Wierzymy, że nie leczymy metodą – lecz dziecko, dlatego proporcje tych form zmieniamy wraz z powrotem funkcji. Współpracujemy z neurologami, ortopedami i chirurgami prowadzącymi dziecko, a gdy postępy są słabsze od oczekiwanych, od razu informujemy o tym rodziców i lekarza.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko jak najpełniej odzyskało funkcję rączki i swobodnie używało jej w zabawie, a później w samoobsłudze i nauce.