Skolioza idiopatyczna młodzieżowa

Czym jest skolioza idiopatyczna młodzieżowa?

Skolioza idiopatyczna młodzieżowa to skrzywienie kręgosłupa o nieustalonej przyczynie, które ujawnia się między 10. rokiem życia a zakończeniem wzrostu. W literaturze medycznej określa się ją skrótem AIS (ang. adolescent idiopathic scoliosis). To najczęstsza postać skoliozy.

Niewielkie skrzywienia zdarzają się u chłopców i u dziewcząt, jednak krzywizny wymagające leczenia znacznie częściej dotyczą dziewcząt.

Ogólne informacje o skrzywieniu, jego postaciach i rozpoznaniu zebraliśmy na stronie skolioza idiopatyczna u dzieci. Tutaj skupiamy się na tym, co wyróżnia okres dojrzewania.

Dlaczego okres dojrzewania jest tak ważny?

Skrzywienie najczęściej narasta podczas skoku pokwitaniowego, czyli w okresie, w którym nastolatek rośnie najszybciej. Kręgosłup wydłuża się wtedy w krótkim czasie, a krzywizna może pogłębić się w ciągu kilku miesięcy.

Ryzyko narastania jest tym większe, im więcej wzrostu pozostało przed dzieckiem i im większe jest skrzywienie w chwili rozpoznania. Po zakończeniu wzrostu niewielkie skrzywienia zwykle się stabilizują.

Dlatego w tych latach liczą się regularne kontrole i systematyczne ćwiczenia, a nie postawa „poczekamy, zobaczymy”.

Objawy skoliozy u nastolatka

Skolioza młodzieżowa zwykle rozwija się bez bólu. Nastolatki rzadko pokazują się rodzicom bez ubrania, więc wada bywa zauważona dopiero przy wyraźnej asymetrii. Warto zwrócić uwagę na:

• różną wysokość barków lub łopatek,
• jedną łopatkę wyraźniej odstającą od pleców,
• asymetrię talii i bioder,
• garb żebrowy widoczny przy skłonie w przód,
• ubrania, które układają się krzywo, np. nierówny dół koszulki lub spódnicy,
• zmianę sylwetki w krótkim czasie, zwłaszcza gdy nastolatek szybko rośnie.

Takie sygnały są powodem do konsultacji ortopedycznej, ale nie przesądzają o rozpoznaniu. Część asymetrii okazuje się wadą postawy, którą koryguje się terapią wad postawy.

Diagnostyka i kontrole w okresie wzrostu

Rozpoznanie stawia ortopeda na podstawie badania i zdjęcia RTG kręgosłupa w pozycji stojącej. Skoliozę rozpoznaje się, gdy kąt Cobba wynosi co najmniej 10°.

U nastolatka lekarz ocenia nie tylko wielkość skrzywienia, ale też to, ile wzrostu jeszcze przed nim. Bierze pod uwagę m.in.:

• tempo wzrastania w ostatnich miesiącach,
• etap dojrzewania płciowego, a u dziewcząt czas pierwszej miesiączki,
• dojrzałość kostną ocenianą na zdjęciu RTG, np. testem Rissera,
• rotację tułowia mierzoną skoliometrem.

Częstość wizyt kontrolnych i zdjęć ustala ortopeda. W okresie szybkiego wzrostu kontrole są zwykle częstsze niż po jego zakończeniu.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja?

Typowa skolioza młodzieżowa nie daje silnych dolegliwości. Pilnej oceny lekarskiej wymagają sytuacje, w których pojawia się:

• silny ból pleców, zwłaszcza budzący w nocy,
• drętwienie, osłabienie lub zaburzenia czucia w nogach,
• zmiana sposobu chodzenia,
• problem z kontrolą oddawania moczu.

Takie objawy mogą wskazywać, że skrzywienie ma inną przyczynę i wymaga dalszej diagnostyki, np. rezonansu magnetycznego. Więcej o niepokojących dolegliwościach piszemy na stronie bóle kręgosłupa u dzieci i młodzieży.

Gorset a ćwiczenia

U części nastolatków z większym skrzywieniem ortopeda zaleca gorset. Jego zadaniem jest ograniczenie narastania krzywizny do zakończenia wzrostu. O wskazaniach, rodzaju gorsetu i czasie jego noszenia decyduje lekarz.

Ćwiczenia nie zastępują zaleconego gorsetu, ale dobrze go uzupełniają. Uczą korekcji, wzmacniają mięśnie tułowia i pomagają utrzymać ruchomość kręgosłupa w czasie leczenia. Kiedy rodzice zastanawiają się nad gorsetem przy niewielkiej krzywiźnie, polecamy nasz artykuł o skoliozie 15 stopni.

Rehabilitacja nastolatka ze skoliozą

Nastolatek jest partnerem w terapii. Ćwiczenia działają wtedy, gdy są wykonywane regularnie, dlatego tłumaczymy, po co jest każde z nich, i układamy program, który da się pogodzić ze szkołą i zajęciami pozalekcyjnymi.

Celem rehabilitacji jest:

• nauka aktywnej korekcji skrzywienia w trzech płaszczyznach,
• utrwalenie dobrych nawyków podczas nauki, pracy przy komputerze i noszenia plecaka,
• wzmocnienie mięśni tułowia i poprawa wytrzymałości,
• ograniczenie ryzyka narastania krzywizny w okresie wzrostu,
• łagodzenie dolegliwości bólowych, jeśli się pojawiają.

Skolioza zwykle nie wyklucza sportu – zachęcamy do aktywności fizycznej, a o ewentualnych ograniczeniach decyduje ortopeda. Pamiętamy też, że wada widoczna w lustrze bywa dla nastolatka trudna, dlatego rozmawiamy nie tylko o ćwiczeniach, ale i o tym, jak skolioza wpływa na jego codzienność.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Pierwsza wizyta to szczegółowa ocena: analizujemy zdjęcia RTG, ustawienie tułowia i miednicy, ruchomość, siłę mięśni i nawyki ruchowe. Cele terapii i plan ćwiczeń domowych ustalamy wspólnie z nastolatkiem i rodzicami.

Podstawą terapii jest metoda FITS, opracowana z myślą o skoliozie. W razie potrzeby sięgamy też po:

• metodę McKenzie – gdy pojawiają się bóle kręgosłupa,
• koncepcję Mulligana – przy ograniczonej ruchomości stawów,
• program ćwiczeń korekcyjnych do regularnego wykonywania w domu.

Młodzieży, która chce wzmocnić efekty pracy w krótkim czasie, proponujemy turnusy rehabilitacyjne dla dzieci ze skoliozą. Pozostajemy w kontakcie z ortopedą prowadzącym i dostosowujemy ćwiczenia do jego zaleceń.

Nasz cel

Chcemy, aby nastolatek przeszedł okres wzrostu z możliwie stabilnym kręgosłupem i wszedł w dorosłość z wiedzą, jak o niego dbać – bez rezygnowania z ruchu i swoich pasji.