Wodogłowie u dzieci

Czym jest wodogłowie?

Wodogłowie (hydrocephalus) to nadmierne gromadzenie się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Komory się poszerzają, a rosnące ciśnienie uciska otaczającą je tkankę mózgową.

Przyczyną jest zaburzenie przepływu lub wchłaniania płynu. Wodogłowie może być wrodzone albo pojawić się później. Często towarzyszy:

• przepuklinie oponowo-rdzeniowej,
• krwawieniom dokomorowym u wcześniaków,
• wadom rozwojowym mózgu, np. zwężeniu wodociągu mózgu,
• przebytemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych.

Leczenie wodogłowia jest neurochirurgiczne. Najczęściej polega na wszczepieniu zastawki, która odprowadza nadmiar płynu – zwykle do jamy otrzewnej. U części dzieci wykonuje się endoskopową wentrykulostomię komory trzeciej, czyli wytworzenie nowej drogi odpływu płynu w obrębie mózgu.

Objawy wodogłowia

Objawy zależą od wieku dziecka i tempa narastania ciśnienia w czaszce. U niemowląt, których kości czaszki nie są jeszcze zrośnięte, mogą to być:

• szybkie powiększanie się obwodu głowy,
• napięte lub uwypuklone ciemiączko,
• poszerzone szwy czaszkowe i wyraźnie widoczne żyły na skórze głowy,
• ustawienie gałek ocznych ku dołowi, tzw. objaw zachodzącego słońca,
• drażliwość, senność, wymioty i trudności z karmieniem,
• słaba kontrola głowy i opóźnienie rozwoju ruchowego.

U starszych dzieci częściej pojawiają się bóle głowy, nudności, zaburzenia widzenia, zmiany zachowania lub pogorszenie chodu i równowagi.

Duża główka niemowlęcia nie musi oznaczać wodogłowia. Znaczenie mają przede wszystkim tempo wzrostu obwodu głowy i wyniki badań obrazowych.

Diagnostyka wodogłowia

Wodogłowie rozpoznaje lekarz – neonatolog, pediatra lub neurolog dziecięcy – na podstawie badania dziecka i badań obrazowych, a leczenie prowadzi neurochirurg dziecięcy. Wada bywa wykrywana już w badaniu USG w czasie ciąży.

W diagnostyce i dalszej kontroli wykorzystuje się:

• regularne pomiary obwodu głowy na siatkach centylowych,
• USG przezciemiączkowe u niemowląt,
• rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową głowy,
• badanie dna oka,
• ocenę rozwoju psychoruchowego.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja?

Zastawka może przestać działać prawidłowo, np. w wyniku niedrożności lub zakażenia. Pilnego kontaktu z neurochirurgiem lub szpitalem wymagają:

• nasilające się bóle głowy, wymioty, senność lub apatia,
• napięte ciemiączko i szybki przyrost obwodu głowy u niemowlęcia,
• nagłe zaburzenia widzenia lub ustawienia gałek ocznych,
• drgawki,
• utrata wcześniej opanowanych umiejętności,
• zaczerwienienie, obrzęk lub ból wzdłuż przebiegu drenu, zwłaszcza z gorączką.

Podczas każdej wizyty zwracamy uwagę na takie sygnały i od razu informujemy o nich rodziców.

Rehabilitacja dziecka z wodogłowiem

Niemowlę z wodogłowiem często ma większą i cięższą głowę, obniżone napięcie mięśniowe i wolniej zdobywa kolejne umiejętności. Fizjoterapia pomaga mu zbudować stabilność i kontrolę ruchu, a po operacji – stopniowo wrócić do aktywności.

Celem terapii jest:

• poprawa kontroli głowy i tułowia,
• wspieranie kolejnych etapów rozwoju ruchowego,
• korekcja asymetrii ułożenia i ruchu,
• trening równowagi i koordynacji,
• monitorowanie rozwoju neurologicznego,
• wsparcie dziecka w okresie po zabiegach.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Dziecko z wodogłowiem zawsze pozostaje pod opieką neurochirurga. Fizjoterapia jest uzupełnieniem leczenia i nigdy nie zastępuje konsultacji lekarskich – po zabiegu wznawiamy ją zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Po ocenie funkcjonalnej dobieramy formy pracy, m.in.:

• metodę Vojty – aktywizację wzorców postawy i ruchu,
• NDT-Bobath – pracę nad napięciem i jakością ruchu,
• MEDEK – trening równowagi i kontroli postawy.

Rodziców uczymy, jak bezpiecznie podnosić i układać dziecko – szczególnie w okresie po zabiegu – oraz jak wspierać kontrolę głowy w codziennej pielęgnacji. Przy opóźnionym rozwoju ruchowym pokazujemy zabawy, które zachęcają do ruchu bez przeciążania dziecka.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko z wodogłowiem bezpiecznie i we własnym tempie zdobywało kolejne umiejętności, a rodzice wiedzieli, jak wspierać je na co dzień i kiedy szukać pomocy lekarza.