Stopa szpotawa (varus) u dzieci

Czym jest stopa szpotawa?

Stopa szpotawa (łac. pes varus) to ustawienie, w którym pięta odchyla się do wewnątrz, a dziecko przenosi ciężar ciała głównie na zewnętrzną krawędź stopy. To odwrotność koślawości, z którą rodzice spotykają się znacznie częściej.

U noworodków stopy często układają się lekko do wewnątrz, co wynika z ułożenia w macicy. Takie ustawienie zwykle mija samoistnie w pierwszych miesiącach życia albo po krótkiej terapii. Utrwalona szpotawość u dziecka, które już chodzi, wymaga natomiast wyjaśnienia przyczyny.

Szpotawość może być:

• elementem złożonej wady wrodzonej, jaką jest stopa końsko-szpotawa – także po zakończeniu jej leczenia,
• skutkiem zaburzeń neurologicznych, np. hemiplegii,
• częścią stopy wydrążonej, z wysokim podbiciem,
• następstwem osłabienia mięśni strzałkowych w przebiegu chorób nerwowo-mięśniowych.

Objawy stopy szpotawej

Rodzice najczęściej mówią, że dziecko „chodzi na zewnętrznych krawędziach stóp”. Inne objawy to:

• pięta ustawiona do wewnątrz, dobrze widoczna od tyłu,
• przodostopie podwinięte do środka,
• wysokie podbicie i mocno zaznaczony łuk,
• podeszwy butów starte po zewnętrznej stronie,
• zgrubienia skóry na bocznej krawędzi stopy,
• niepewny chód, potykanie się i częste skręcenia stawu skokowego,
• ból stóp i okolicy kostek po wysiłku.

Obecność jednego z tych objawów nie musi jeszcze oznaczać wady. Warto też pamiętać, że przywiedzenie samego przodostopia przy prawidłowo ustawionej pięcie to inne zaburzenie – metatarsus adductus.

Diagnostyka stopy szpotawej

Ustawienie stopy ocenia ortopeda dziecięcy. Sprawdza, czy szpotawość jest giętka, czy sztywna, oraz czy wynika z budowy stopy, czy z nierównowagi pracy mięśni. Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący ciąży, rozwoju ruchowego i dotychczasowego leczenia,
• ocenę stóp w staniu, w chodzie i w odciążeniu,
• badanie siły mięśni podudzia i zakresu ruchu w stawie skokowym,
• badanie odruchów i czucia,
• zdjęcie RTG stóp w obciążeniu,
• w razie potrzeby konsultację neurologiczną i badania dodatkowe.

Kiedy konieczna jest konsultacja neurologiczna?

Szpotawość, która narasta z czasem – zwłaszcza połączona z wysokim podbiciem – bywa pierwszym objawem choroby nerwów obwodowych lub zmian w rdzeniu kręgowym. Konsultacji z neurologiem dziecięcym wymaga sytuacja, w której:

• wada dotyczy jednej stopy lub szybko się pogłębia,
• pojawia się opadanie stopy lub zahaczanie palcami o podłoże,
• dziecko słabnie, częściej się przewraca lub biega gorzej niż wcześniej,
• w rodzinie występowały podobne deformacje stóp.

Rehabilitacja dziecka ze stopą szpotawą

Plan rehabilitacji zależy od przyczyny wady i od tego, czy ustawienie stopy daje się skorygować. Przy postaci giętkiej terapia ruchowa ma duże znaczenie, a przy sztywnej lub postępującej wspiera leczenie prowadzone przez ortopedę.

Pracujemy nad:

• wzmocnieniem mięśni strzałkowych, odpowiedzialnych za ustawianie stopy na zewnątrz,
• rozciągnięciem skróconych tkanek po wewnętrznej stronie stopy i na podeszwie,
• stabilnością stawu skokowego i czuciem głębokim,
• równomiernym obciążaniem stopy w staniu i w chodzie,
• równowagą, która zmniejsza ryzyko skręceń.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Terapię zaczynamy od obejrzenia dziecka w ruchu – boso i w butach, w chodzie, biegu i podczas zabawy. Sprawdzamy także ustawienie kolan, bo stopie szpotawej towarzyszy niekiedy szpotawość kolan.

Ustawienie stopy korygujemy za pomocą trójpłaszczyznowej terapii stóp, a efekt podtrzymujemy kinesiology tapingiem. Gdy przyczyną jest osłabienie mięśni pochodzenia neurologicznego, wykorzystujemy elektrostymulację i biofeedback EMG. Program uzupełniają ćwiczenia równowagi oraz ćwiczenia domowe, których uczymy rodziców. O ortezach i wkładkach decydujemy wspólnie z ortopedą prowadzącym.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko obciążało całą powierzchnię stopy, czuło się pewnie na nierównym terenie i mogło bez obaw biegać, skakać i uprawiać sport.