Szpotawość kolan (genu varum) u dzieci

Czym jest szpotawość kolan?

Szpotawość kolan (łac. genu varum) to ustawienie nóg, w którym kolana są oddalone od siebie, choć stopy i kostki się stykają. Nogi przypominają wtedy literę „O” albo nawias.

U niemowląt i dzieci, które dopiero zaczynają chodzić, takie ustawienie jest normą – to szpotawość fizjologiczna, związana z ułożeniem w łonie matki. Zwykle około drugiego roku życia nogi się prostują, a w kolejnych latach przechodzą w lekką koślawość kolan, która również jest etapem rozwoju.

Szpotawość, która utrzymuje się po ukończeniu 2–3 lat, narasta lub jest bardzo wyraźna, wymaga oceny lekarskiej. Jej przyczyną mogą być m.in.:

• krzywica – związana z niedoborem witaminy D lub zaburzeniami gospodarki fosforanowej,
• choroba Blounta – zaburzenie wzrostu przyśrodkowej części górnego odcinka kości piszczelowej,
• dysplazje kostne, którym często towarzyszy niski wzrost,
• przebyte urazy lub infekcje w okolicy chrząstek wzrostowych.

Objawy szpotawości kolan

Najłatwiej ją zauważyć, gdy dziecko stoi ze złączonymi stopami – między kolanami pozostaje wtedy wyraźna przerwa. Inne objawy to:

• chód na szerszej podstawie, z lekkim kołysaniem,
• stopy skierowane palcami do środka,
• obciążanie zewnętrznych krawędzi stóp,
• „uciekanie” kolana na zewnątrz w chwili obciążenia nogi,
• różnica w ustawieniu obu nóg,
• ból kolan lub szybsze męczenie się u starszych dzieci.

U malucha część tych objawów to naturalny etap nauki chodzenia. Czy ustawienie nóg odpowiada wiekowi, pokaże dopiero badanie.

Diagnostyka szpotawości kolan

Diagnostykę prowadzi ortopeda dziecięcy, a przy podejrzeniu przyczyn metabolicznych także pediatra lub endokrynolog dziecięcy. Ocena może obejmować:

• pomiar odległości między kolanami przy złączonych kostkach,
• porównanie obu nóg i ocenę skręcenia kości podudzia,
• analizę chodu,
• ocenę wzrostu i proporcji ciała na siatkach centylowych,
• zdjęcie RTG kończyn dolnych, gdy wada jest nasilona lub nietypowa,
• badania krwi, m.in. stężenia witaminy D, wapnia i fosforanów.

Czy nóżki wyprostują się same?

W przypadku szpotawości fizjologicznej – tak. Nie są potrzebne specjalne buty, wkładki ani ograniczanie chodzenia. Wystarczy obserwacja i swobodny ruch.

Niepokój powinna wzbudzić sytuacja, w której wygięcie nóg nie zmniejsza się po drugim roku życia, dotyczy jednej nogi lub szybko się pogłębia. Wczesne rozpoznanie ma wtedy duże znaczenie – choroba Blounta czy krzywica wymagają leczenia prowadzonego przez lekarza, a im wcześniej się je rozpocznie, tym łatwiej skorygować oś kończyn.

Rehabilitacja dziecka ze szpotawością kolan

Fizjoterapia nie zastąpi leczenia przyczyny, ale dobrze je uzupełnia. Pomaga dziecku poruszać się sprawniej, zmniejsza przeciążenia stawów i wspiera powrót do aktywności po leczeniu ortopedycznym. Celem jest:

• poprawa stabilności kolan i stawów skokowych,
• równomierne obciążanie stóp,
• wzmocnienie mięśni kończyn dolnych i tułowia,
• nauka prawidłowego wzorca chodu,
• usprawnianie po zabiegach korygujących oś kończyny.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Zaczynamy od oceny, czy ustawienie nóg odpowiada wiekowi dziecka. Jeśli coś budzi nasze wątpliwości, kierujemy rodzinę do ortopedy i współpracujemy z nim przez cały okres leczenia.

W terapii łączymy kilka podejść. Stopy, które przy szpotawości często obciążają zewnętrzne krawędzie, korygujemy za pomocą trójpłaszczyznowej terapii stóp. Równowagę mięśniową i postawę poprawiamy w ramach terapii wad postawy, a u starszych dzieci wykorzystujemy też elementy metody PNF i koncepcji Mulligana. Rodzice otrzymują zestaw ćwiczeń do wykonywania w domu.

Nasz cel

Dążymy do tego, by dziecko poruszało się stabilnie i bez dolegliwości, a jego nogi rozwijały się w możliwie prawidłowej osi.