Koślawość kolan (genu valgum) u dzieci

Czym jest koślawość kolan?

Koślawość kolan (łac. genu valgum) to ustawienie nóg, w którym kolana zbliżają się do siebie, a stopy pozostają rozsunięte. Gdy patrzymy na stojące dziecko z przodu, nogi przypominają literę „X” – stąd potoczna nazwa „kolana iksowate”. Odwrotnym ustawieniem jest szpotawość kolan.

Oś kończyn dolnych zmienia się wraz z wiekiem. Niemowlęta mają nóżki lekko wygięte na zewnątrz, około drugiego roku życia nogi się prostują, a potem stopniowo pojawia się koślawość. Zwykle jest najbardziej widoczna około trzeciego–czwartego roku życia, a do siódmego–ósmego roku życia zmniejsza się do niewielkiej koślawości, typowej dla dorosłych.

Dlatego koślawość fizjologiczna u przedszkolaka nie wymaga leczenia – wystarczy ją obserwować. Ustawienie kolan zaczyna budzić niepokój, gdy jest bardzo nasilone, asymetryczne albo utrzymuje się u starszego dziecka. Sprzyjać temu mogą m.in. nadwaga, wiotkość więzadeł, przebyte urazy okolicy kolana czy zaburzenia metabolizmu kości.

Objawy koślawości kolan

Najbardziej charakterystyczne jest to, że przy złączonych kolanach dziecko nie może zetknąć ze sobą kostek. Poza tym można zauważyć:

• stopy płasko-koślawe, które często towarzyszą koślawości kolan,
• ocieranie się kolan o siebie podczas chodu lub biegu,
• szybkie męczenie się i niechęć do dłuższych spacerów,
• ból kolan, zwłaszcza w ich przedniej części, po wysiłku,
• nierównomierne zdzieranie butów,
• niezgrabny bieg, z podudziami wyrzucanymi na boki.

Sam wygląd nóg nie przesądza o wadzie. Wiele przedszkolaków ma wyraźnie „iksowate” nogi i nie odczuwa żadnych dolegliwości.

Diagnostyka koślawości kolan

O tym, czy koślawość mieści się w normie dla wieku, rozstrzyga ortopeda dziecięcy. Podstawą jest badanie kliniczne i pomiar odległości między kostkami przyśrodkowymi, gdy dziecko stoi z lekko złączonymi kolanami. Pomiar powtarzany co kilka miesięcy pokazuje, czy koślawość się zmniejsza. Diagnostyka może obejmować także:

• ocenę symetrii i długości kończyn,
• badanie ustawienia stóp, bioder i miednicy,
• ocenę chodu i ruchomości stawów,
• zdjęcie RTG kończyn dolnych w staniu – przy wadzie nasilonej lub nietypowej,
• badania krwi, gdy lekarz podejrzewa zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej.

Kiedy koślawość wymaga szybszej oceny?

Do ortopedy warto zgłosić się bez czekania na kolejną kontrolę, jeśli koślawość:

• dotyczy tylko jednej nogi lub jest wyraźnie asymetryczna,
• narasta po siódmym roku życia albo pojawiła się dopiero w wieku szkolnym,
• jest bardzo nasilona lub towarzyszy jej niski wzrost,
• wystąpiła po urazie albo infekcji w okolicy kolana,
• powoduje ból, utykanie lub uczucie „uciekania” rzepki.

Rehabilitacja dziecka z koślawością kolan

Warto powiedzieć jasno: ćwiczenia nie zmienią kształtu kości. Fizjoterapia pomaga jednak zrównoważyć pracę mięśni, poprawić ustawienie stóp i nauczyć dziecko lepszej kontroli kolan w ruchu. Ma to szczególne znaczenie, gdy koślawości towarzyszą ból lub szybkie męczenie się.

W terapii pracujemy nad:

• wzmocnieniem odwodzicieli i rotatorów zewnętrznych stawu biodrowego,
• stabilizacją kolan podczas przysiadów, skoków i schodzenia ze schodów,
• korekcją ustawienia stóp – zwłaszcza przy współistniejącym płaskostopiu,
• uelastycznieniem przykurczonych mięśni uda i łydki,
• prawidłowym wzorcem chodu i biegu.

W nielicznych, nasilonych przypadkach ortopeda może zaproponować niewielki zabieg, który w okresie wzrostu stopniowo koryguje oś kończyny. Fizjoterapia pomaga wtedy przygotować dziecko do zabiegu i wrócić do sprawności po nim.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Ocena obejmuje całą kończynę dolną – od stóp, przez kolana, po miednicę – oraz postawę ciała. Koślawość rzadko jest problemem samych kolan, dlatego plan terapii łączy kilka obszarów.

Ustawienie stóp korygujemy w ramach trójpłaszczyznowej terapii stóp, a pracę mięśni i postawę – w ramach terapii wad postawy. Przy dolegliwościach bólowych i ograniczeniach ruchomości stawów wykorzystujemy techniki koncepcji Mulligana. Ćwiczenia dobieramy tak, by dziecko mogło wykonywać je w domu, a rodzicom podpowiadamy, które sporty będą dla niego korzystne.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko poruszało się sprawnie i bez bólu, a jego kolana były dobrze przygotowane do biegania, skakania i uprawiania ulubionego sportu.