Stopa płasko-koślawa u dzieci

Czym jest stopa płasko-koślawa?

Stopa płasko-koślawa to połączenie dwóch zjawisk: obniżenia łuku podłużnego i koślawego ustawienia pięty, czyli jej odchylenia na zewnątrz. Pod ciężarem ciała środek stopy opada w stronę podłoża, kostka przyśrodkowa wyraźnie się uwydatnia, a przodostopie odchyla się na zewnątrz.

Potocznie nazywa się ją po prostu płaskostopiem, jednak przy tej wadzie równie ważne jak wysokość łuku jest ustawienie pięty. Od niego zależy, jak obciążane są stawy skokowe, kolana i biodra.

U dzieci zdecydowanie przeważa postać giętka – łuk odtwarza się, gdy dziecko siada, odciąża stopy albo wspina się na palce. W postaci sztywnej kształt stopy nie zmienia się niezależnie od pozycji i potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka.

Do powstania wady przyczyniają się m.in.:

• nadmierna wiotkość więzadeł i obniżone napięcie mięśniowe, np. u dzieci z zespołem Downa,
• przykurcz mięśnia trójgłowego łydki, który ogranicza unoszenie stopy,
• zaburzenia neurologiczne, takie jak diplegia spastyczna,
• nadmierna masa ciała,
• uwarunkowania rodzinne.

Objawy stopy płasko-koślawej

Wadę najłatwiej dostrzec, patrząc na stojące dziecko od tyłu. Rodzice zauważają najczęściej:

• pięty odchylone na zewnątrz,
• brak łuku po wewnętrznej stronie stopy w staniu,
• stopy ustawione palcami na zewnątrz,
• buty z zapiętkiem przekrzywionym do środka i podeszwą startą po wewnętrznej stronie,
• szybkie męczenie się podczas spacerów,
• bóle stóp, łydek lub kolan po większym wysiłku,
• kolana zbliżające się do siebie, czyli koślawość kolan.

Wiele dzieci z giętką stopą płasko-koślawą nie ma żadnych dolegliwości. Sam wygląd stopy nie przesądza o potrzebie leczenia – liczy się to, jak stopa pracuje i jak zmienia się z wiekiem.

Diagnostyka stopy płasko-koślawej

Rozpoznanie i decyzja o ewentualnym zaopatrzeniu ortopedycznym należą do ortopedy dziecięcego. Fizjoterapeuta uzupełnia tę ocenę badaniem funkcjonalnym. Badanie może obejmować:

• wspięcie na palce – przy giętkiej stopie pięta ustawia się wtedy do wewnątrz, a łuk się pojawia,
• test unoszenia palucha, który przy postaci giętkiej także odtwarza łuk,
• pomiar ruchomości stawu skokowego przy wyprostowanym kolanie,
• ocenę osi kolan, ustawienia miednicy i postawy całego ciała,
• badanie na podoskopie lub platformie do analizy nacisków,
• zdjęcie RTG stóp w obciążeniu – gdy lekarz podejrzewa postać sztywną.

Kiedy potrzebna jest szybsza konsultacja?

Bez zwłoki warto zgłosić się do ortopedy, gdy stopa jest sztywna, wada dotyczy tylko jednej nogi, ból utrudnia codzienną aktywność albo dziecko często skręca stawy skokowe. Takie objawy mogą wskazywać na inną przyczynę, np. zrost kości stępu, który wymaga leczenia ortopedycznego.

Rehabilitacja dziecka ze stopą płasko-koślawą

Przy giętkiej stopie bez dolegliwości zwykle wystarcza okresowa kontrola i dużo ruchu. Terapię proponujemy, gdy stopa boli lub szybko się męczy, koślawość pięty jest wyraźna albo wada nie zmniejsza się z wiekiem.

W terapii dążymy do:

• poprawy ustawienia pięty i środkowej części stopy,
• wzmocnienia mięśni stabilizujących łuk, w tym mięśnia piszczelowego tylnego,
• uelastycznienia skróconych mięśni łydki,
• prawidłowego przetaczania stopy w chodzie,
• korekcji osi całej kończyny – od stopy po biodro.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

W Fizjolandzie wierzymy, że nie leczymy metodą – lecz dziecko. Zanim zaproponujemy ćwiczenia, sprawdzamy, czy źródło problemu leży w samej stopie, czy w napięciu mięśni, ustawieniu kolan albo bioder.

Główną metodą pracy jest trójpłaszczyznowa manualna terapia stóp z bandażowaniem korekcyjnym, które podtrzymuje efekt sesji między wizytami. Uzupełniamy ją plastrowaniem dynamicznym korygującym ustawienie pięty oraz ćwiczeniami w formie zabawy. Gdy stopy są jednym z ogniw nieprawidłowej postawy, program poszerzamy o terapię wad postawy.

Rodzicom doradzamy w doborze obuwia, a gdy uznamy, że dziecku mogą pomóc wkładki, kierujemy na konsultację ortopedyczną. Uczymy też kilku krótkich ćwiczeń, które łatwo włączyć w domowy rytm dnia.

Nasz cel

Zależy nam, aby stopa dziecka była stabilną, sprężystą podstawą dla całego ciała – taką, która nie boli i pozwala bez zmęczenia biegać, skakać i bawić się z rówieśnikami.