Płaskostopie u dzieci

Czym jest płaskostopie?

Płaskostopie to obniżenie łuku podłużnego stopy, czyli jej naturalnego wysklepienia po wewnętrznej stronie. Dobrze ukształtowany łuk działa jak sprężyna – amortyzuje kroki i pozwala stopie dopasować się do podłoża.

U niemowląt i małych dzieci stopa niemal zawsze wygląda na płaską. Łuk zasłania podściółka tłuszczowa, a mięśnie i więzadła stopy dopiero nabierają siły. Wysklepienie kształtuje się stopniowo w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, dlatego płaska stopa dwu- czy trzylatka to zwykle płaskostopie fizjologiczne, a nie wada.

O płaskostopiu jako problemie mówimy, gdy łuk nie rozwija się mimo upływu lat albo gdy płaska stopa sprawia dziecku kłopot. W praktyce rozróżnia się dwie sytuacje:

• Płaskostopie giętkie – łuk widać, gdy dziecko siedzi lub staje na palcach, a znika w zwykłym staniu; to zdecydowana większość przypadków u dzieci.
• Płaskostopie sztywne – stopa pozostaje płaska w każdej pozycji; zawsze wymaga oceny ortopedy.

Gdy obniżeniu łuku towarzyszy wyraźne odchylenie pięty na zewnątrz, mówimy o stopie płasko-koślawej.

Objawy płaskostopia

Płaskostopie giętkie bardzo często nie daje żadnych objawów. Warto jednak zwrócić uwagę, czy dziecko:

• szybko się męczy i prosi o noszenie na spacerach,
• skarży się na ból stóp, łydek lub kolan po aktywności,
• niechętnie biega i unika zabaw ruchowych,
• często się potyka,
• zdziera buty po wewnętrznej stronie,
• stawia stopy wyraźnie palcami na zewnątrz.

Zmęczenie czy potykanie się mają wiele możliwych przyczyn i nie zawsze wynikają ze stóp. Są jednak dobrym powodem, by sprawdzić, jak stopy dziecka radzą sobie z obciążeniem.

Obserwować czy działać?

Spokojna obserwacja zwykle wystarcza, gdy stopa jest giętka, nie boli, obie stopy wyglądają podobnie, a dziecko jest aktywne i nadąża za rówieśnikami. Stopom służy wtedy przede wszystkim codzienny, swobodny ruch.

Na konsultację warto się umówić, gdy:

• dziecko zgłasza ból lub wyraźnie szybciej się męczy,
• stopy są sztywne albo płaska jest tylko jedna z nich,
• dziecko jest już w wieku szkolnym, a jego stopy wciąż są wyraźnie płaskie,
• płaskostopiu towarzyszy obniżone napięcie mięśniowe lub nadmierna wiotkość stawów,
• widoczne są inne nieprawidłowości, np. koślawość kolan.

Więcej o tym dylemacie piszemy w artykule o płaskostopiu u trzylatka.

Jak wygląda badanie stóp dziecka?

Rozpoznanie stawia ortopeda dziecięcy, a fizjoterapeuta ocenia, jak stopa pracuje w ruchu. Badanie przypomina zabawę: prosimy dziecko, by przeszło się boso, stanęło na palcach i na piętach, przykucnęło czy podskoczyło. Oglądamy ustawienie pięt, kolan i miednicy, sprawdzamy ruchomość stawów stopy i siłę jej mięśni.

Uzupełnieniem może być odcisk stopy na podoskopie. Zdjęcie RTG jest potrzebne tylko wtedy, gdy lekarz podejrzewa płaskostopie sztywne lub inną wadę budowy stopy.

Czy wkładki i specjalne buty są konieczne?

To jedno z pytań, które rodzice zadają najczęściej. U dziecka z giętkim płaskostopiem bez dolegliwości wkładki ani „profilaktyczne” buty nie zbudują łuku za stopę – robią to mięśnie, które pracują w ruchu.

Dobre obuwie powinno mieć elastyczną podeszwę, stabilny zapiętek i rozmiar z niewielkim zapasem na palce. W domu i w bezpiecznym terenie warto pozwalać dziecku chodzić boso – po trawie, piasku czy macie o różnej fakturze. Wkładki rozważamy wtedy, gdy stopa boli lub szybko się męczy, i zawsze po badaniu.

Rehabilitacja dziecka z płaskostopiem

Gdy terapia jest potrzebna, stawiamy na aktywność, a nie na monotonne powtarzanie ćwiczeń. Celem jest:

• wzmocnienie krótkich mięśni stopy, które tworzą i podtrzymują łuk,
• rozwijanie czucia stopy i równowagi,
• nauka stawiania stopy tak, by cała aktywnie pracowała,
• większa wytrzymałość na długie spacery i zabawy ruchowe,
• wyrobienie nawyku codziennej aktywności.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Plan terapii dopasowujemy do wieku i temperamentu dziecka. U przedszkolaków ćwiczenia mają formę zabawy: zbieranie drobnych przedmiotów palcami stóp, chodzenie po linie, ścieżki sensoryczne czy tory przeszkód. Starsze dzieci uczą się świadomie ustawiać stopę i kontrolować jej łuk.

W gabinecie korzystamy z trójpłaszczyznowej terapii stóp, a w razie potrzeby także z kinesiology tapingu, który wspiera łuk między wizytami. Jeśli płaskostopie jest częścią szerszego problemu z postawą, sięgamy po terapię wad postawy. Rodzice dostają krótki zestaw ćwiczeń na kilka minut dziennie.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko lubiło ruch, a jego stopy dobrze znosiły bieganie, skakanie i długie spacery – dziś i w kolejnych latach rozwoju.