Astma oskrzelowa u dzieci

Czym jest astma oskrzelowa?

Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych. Oskrzela dziecka są nadreaktywne – pod wpływem różnych bodźców obkurczają się, ich błona śluzowa ulega obrzękowi, a w świetle gromadzi się wydzielina. Powietrze przepływa wtedy z trudem, zwłaszcza podczas wydechu.

Do najczęstszych czynników wywołujących objawy należą:

• alergeny – roztocza kurzu domowego, pyłki, sierść zwierząt,
• infekcje wirusowe,
• wysiłek fizyczny, szczególnie na zimnym powietrzu,
• dym tytoniowy i zanieczyszczenia powietrza,
• silne emocje i stres.

Astma jest chorobą przewlekłą, ale dobrze prowadzone leczenie pozwala ją kontrolować tak, aby dziecko mogło chodzić do przedszkola czy szkoły, bawić się i uprawiać sport. Podstawą jest leczenie zlecone przez lekarza. Fizjoterapia je uzupełnia, ale nigdy nie zastępuje leków.

Objawy astmy u dzieci

Objawy często mają charakter napadowy i zmieniają się w czasie. Rodzice najczęściej zauważają:

• suchy, męczący kaszel, nasilający się w nocy lub nad ranem,
• świszczący oddech,
• duszność i uczucie ściskania w klatce piersiowej,
• kaszel lub duszność po wysiłku, śmiechu czy płaczu,
• szybsze męczenie się podczas zabawy i sportu,
• nasilenie objawów po kontakcie z alergenem lub w czasie infekcji,
• płytki, szybki oddech i napinanie mięśni szyi oraz barków przy oddychaniu.

Świszczący oddech u małego dziecka nie zawsze oznacza astmę – często towarzyszy infekcjom wirusowym. Przewlekły kaszel i świsty mogą mieć też inne przyczyny, np. nawracające zapalenia oskrzeli i płuc czy, znacznie rzadziej, mukowiscydozę. Dlatego diagnostykę zawsze prowadzi lekarz.

Diagnostyka astmy

Rozpoznanie stawia lekarz – pediatra, alergolog lub pulmonolog dziecięcy – na podstawie objawów, ich zmienności i odpowiedzi na leczenie. U najmłodszych dzieci diagnoza bywa trudna i często wymaga dłuższej obserwacji.

Diagnostyka może obejmować:

• szczegółowy wywiad i osłuchiwanie płuc,
• spirometrię z próbą rozkurczową – u dzieci, które potrafią prawidłowo wykonać badanie, zwykle po 5. roku życia,
• domowe pomiary szczytowego przepływu wydechowego (PEF),
• testy alergiczne skórne lub z krwi,
• próbę wysiłkową, gdy objawy pojawiają się głównie przy ruchu,
• ocenę reakcji na leczenie próbne.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Każde dziecko z astmą powinno mieć od lekarza plan postępowania na wypadek zaostrzenia. Natychmiastowej pomocy medycznej – wezwania pogotowia pod numer 112 – wymaga sytuacja, w której dziecko:

• ma narastającą duszność mimo podania leku ratunkowego,
• z powodu duszności ma trudność z mówieniem lub jedzeniem,
• oddycha bardzo szybko, a przy wdechu wyraźnie zapadają się przestrzenie między żebrami,
• ma sine usta lub staje się nadmiernie senne i osłabione.

Rehabilitacja dziecka z astmą

Dzieci z astmą często oddychają płytko, szybko i górną częścią klatki piersiowej, a przy duszności nadmiernie napinają mięśnie szyi i barków. Fizjoterapia uczy je spokojniejszego, bardziej ekonomicznego oddychania i pomaga lepiej znosić wysiłek.

Celem fizjoterapii jest:

• nauka oddychania przez nos i z udziałem przepony,
• wydłużenie i kontrola wydechu,
• poprawa ruchomości klatki piersiowej,
• rozluźnienie przeciążonych mięśni pomocniczych oddychania,
• korekta postawy – zwłaszcza wysuniętych do przodu barków i zaokrąglonych pleców,
• poprawa kondycji i tolerancji wysiłku,
• nauka pozycji ułatwiających oddychanie, które dziecko może stosować razem z lekiem doraźnym – nigdy zamiast niego.

Dziecko z dobrze kontrolowaną astmą może i powinno być aktywne fizycznie. W porozumieniu z lekarzem prowadzącym pomagamy dobrać ruch tak, aby sprawiał radość i nie prowokował objawów.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Na pierwszej wizycie obserwujemy, jak dziecko oddycha w spoczynku i w ruchu, oceniamy postawę, ruchomość klatki piersiowej i napięcie mięśni obręczy barkowej. Zapoznajemy się też z rozpoznaniem i aktualnym leczeniem, aby ćwiczenia były z nim spójne.

Podstawą naszej pracy jest fizjoterapia oddechowa. Wykorzystujemy m.in.:

• ćwiczenia oddechowe z akcentem na tor przeponowy,
• techniki relaksacyjne i uspokajające oddech,
• mobilizację klatki piersiowej,
• elementy terapii wad postawy,
• ćwiczenia ogólnousprawniające dopasowane do możliwości dziecka.

Młodsze dzieci uczą się ćwiczeń przez zabawę, np. dmuchanie piórek czy baniek mydlanych. Rodzicom pokazujemy, jak wspólnie ćwiczyć w domu i jak pomóc dziecku zachować spokój, gdy pojawi się duszność.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko z astmą oddychało swobodniej, lepiej rozumiało sygnały wysyłane przez własne ciało i mogło bez obaw uczestniczyć w zabawie, sporcie i życiu szkolnym.