Dysfunkcja stawów skroniowo-żuchwowych (SSZ)

Czym jest dysfunkcja stawów skroniowo-żuchwowych?

Stawy skroniowo-żuchwowe (SSZ) łączą żuchwę z kością skroniową czaszki. Pracują przy każdym otwarciu ust – podczas jedzenia, mówienia czy ziewania. Dysfunkcja SSZ (ang. TMD) to ogólna nazwa zaburzeń dotyczących tych stawów, mięśni żucia i otaczających je tkanek.

Kojarzy się z dorosłymi, ale zdarza się także u dzieci, zwłaszcza u nastolatków. Przyczyny są zwykle złożone. Do dolegliwości mogą się przyczyniać:

• zaciskanie i zgrzytanie zębami, czyli bruksizm,
• nawyki takie jak obgryzanie paznokci lub długopisów i częste żucie gumy,
• stres i napięcie emocjonalne,
• wady zgryzu,
• nieprawidłowa postawa ciała, zwłaszcza głowa wysunięta do przodu,
• urazy, np. upadek na brodę.

Wczesne rozpoznanie i zmiana szkodliwych nawyków pomagają zapobiec utrwaleniu się dolegliwości.

Objawy dysfunkcji SSZ

Objawy mogą dotyczyć samego stawu, ale też okolic, które z pozoru nie mają z nim związku. Najczęściej obserwuje się:

• ból przed uchem, nasilający się przy żuciu lub szerokim otwieraniu ust,
• trzaski lub przeskakiwanie w stawie,
• trudność z szerokim otwarciem ust lub uczucie blokowania się żuchwy,
• zbaczanie żuchwy na bok podczas otwierania ust,
• bóle głowy, zwłaszcza w okolicy skroni,
• ból ucha bez cech infekcji,
• napięcie i bolesność mięśni twarzy, szyi i karku,
• zaciskanie lub zgrzytanie zębami, często w nocy.

Same trzaski w stawie, bez bólu i ograniczenia ruchu, nie zawsze wymagają leczenia. Niepokój powinno budzić połączenie kilku objawów albo ból, który wraca.

Diagnostyka dysfunkcji SSZ

Pierwszym krokiem jest zwykle wizyta u stomatologa lub ortodonty. Lekarz ocenia zgryz oraz pracę stawów i mięśni żucia, a w razie potrzeby kieruje dziecko do dentysty zajmującego się zaburzeniami czynnościowymi narządu żucia (gnatologa).

Diagnostyka może obejmować:

• wywiad dotyczący bólu, nawyków, snu i stresu,
• ocenę zakresu i toru otwierania ust,
• badanie stawów i mięśni żucia,
• ocenę zgryzu,
• badania obrazowe, np. zdjęcie pantomograficzne lub rezonans magnetyczny stawów – w wybranych przypadkach,
• konsultację laryngologiczną, gdy trzeba wykluczyć przyczynę w obrębie ucha.

U dzieci staw skroniowo-żuchwowy może być zajęty także w przebiegu młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów. Jeśli dziecko ma również obrzęk, sztywność lub ból innych stawów, potrzebna jest konsultacja reumatologiczna.

Pilnej oceny lekarskiej wymaga uraz żuchwy, obrzęk i zaczerwienienie okolicy stawu z gorączką oraz nagła niemożność zamknięcia lub otwarcia ust.

Rehabilitacja dziecka z dysfunkcją SSZ

U dzieci i młodzieży podstawą jest leczenie zachowawcze. Fizjoterapia często idzie w parze z leczeniem stomatologicznym, np. z szyną zgryzową wykonaną przez lekarza dentystę.

Celem rehabilitacji jest:

• zmniejszenie bólu i napięcia mięśni żucia,
• poprawa zakresu i symetrii ruchu żuchwy,
• nauka rozluźniania szczęki i rozpoznawania momentów zaciskania zębów,
• poprawa ustawienia głowy i szyi,
• ograniczenie nawyków, które przeciążają stawy.

Jak pracujemy w Fizjolandzie?

Na początku oceniamy ruch żuchwy, napięcie mięśni twarzy, szyi i karku oraz postawę dziecka. Rozmawiamy też o codziennych nawykach – od sposobu siedzenia przy nauce po zaciskanie zębów w stresujących sytuacjach.

W terapii korzystamy m.in. z:

• Strukturalnej Integracji Czaszki – pracy z tkankami czaszki, twarzoczaszki i okolicy żuchwy,
• koncepcji Mulligana – bezbolesnych mobilizacji połączonych z ruchem,
• ZOGA Movement Therapy – pracy z napięciem powięziowym,
• ćwiczeń rozluźniających mięśnie żwacze i uczących kontroli ruchu żuchwy,
• elementów terapii wad postawy, gdy ocena wykaże np. wysunięcie głowy do przodu.

Uczymy dziecko prostych ćwiczeń i sposobów rozluźniania szczęki, które może stosować samodzielnie w domu i w szkole. Współpracujemy ze stomatologiem lub ortodontą prowadzącym, aby fizjoterapia i leczenie stomatologiczne wzajemnie się uzupełniały.

Nasz cel

Chcemy, aby dziecko mogło swobodnie jeść, mówić i śmiać się bez bólu, a w chwilach napięcia wiedziało, jak rozluźnić szczękę.